OSMANLI DEVLETİ’NİN KURULUŞ DÖNEMİ

İsmini resmi kurucusu olan Osman beyden alan Osmanlı devleti 618 sene yaşayarak tarihte kırılması gereken önemli bir rekoru sahiplenmiştir. Adaletli yönetimi sayesinde gittiği her yerde sevilmiş ve sayılmıştır. Yavuzla birlikte halifelikte Mısır seferinden sonra Memluklulardan alınarak Osmanlıya geçince Teokratik bir devlet haline gelmiştir.

Osmanlı Beyliğinin Kuruluşu
Osmanlılar, Oğuzlar’ın Bozok Kolua bağlı Kayı boyuna mensuptur. Önce Bitlis Ahlat'a yerleşen kayı boyu bir süre burada kaldılar. Türkiye Selçuklu hükümdarı Alaaddin Keykubat zamanında, önce Karacadağ’a ardından da Söğüt ve Domaniç yöresine Ertuğrul Gazi başkanlığında uç beyliği olarak yerleştirilmişlerdir.
Kösedağ Savaşı’ndan sonra Kayı Boyu Anadolu’yu işgal eden İlhanlı Devleti’ne bağlanmıştır. Bu devletin zayıflamasıyla Osman Bey bağımsızlığını ilan etmiştir (1299).
Osmanlı Beyliği kurulduğu sıralarda Balkanlar’da siyasi birlik yoktu. Balkanların en kuvvetli devleti Sırp Krallığı’ydı. Bundan başka Bulgar, Macar ve Arnavut krallıkları, Eflak, Boğdan, Bosna, Hersek ve Erdel beylikleri bulunmaktaydı.
Venedik ve Cenevizliler ise Akdeniz ve Karadeniz’deki ticaret yollarını ele geçiren önemli iki deniz devletiydi.


Osmanlı Beyliği’nin Büyümesini Sağlayan Temel Sebepler:

-Beyliğin başına güçlü kudretli ve gayretli beylerin geçmesi
– Osmanlı Beyliği’nin coğrafi konumunun genişlemeye elverişli olması
– Balkanlar’da siyasi birliğin olmaması,
– Bizans’taki taht kavgaları ve Bizans tekfurlarının halktan ağır vergiler toplaması.
– Osmanlı Beyliği’nin güçlü bir merkezi otorite kurması.
– Osmanlılar’ın, Bizans’a karşı yürütmüş olduğu cihat anlayışının Türkmenler tarafından desteklenmesi.
– Osmanlılar’ın halka iyi davranarak, dinsel hoşgörüyü devlet politikası haline getirmesi.
– Fethedilen topraklara Türkmenlerin yerleştirilmesi, böylece fetihlerin kalıcı ve sürekli olması.
– Tımar sistemi sayesinde devletin büyük bir askeri güce sahip olması
– Osmanlı hükümdarlarının örgütleme yeteneğinin çok iyi olması.

-Ahilerin desteğini almış olmalarıdır. (Osman bey Ahi Lideri Şeyh Edebalinin Kızı ile evlendi.

Osmanlı Kurulurken Anadolu'daki Beylikler(Bu beylikler Kösedağ Savaşından(1243)  sonra kuruldu.

KURULUŞ DEVRİ (1299 – 1453)
Kuruluş Devri Padişahları:
-Osman Gazi (1299 – 1324)
-Orhan Gazi (1324 – 1362)
-I. Murat (1362 – 1389) Hüdavendigar
-I. Bayezit (1389 – 1402)
-I. Mehmet (1413 – 1421) Çelebi
-II. Murat (1421 – 1451)

-II.Mehmet(Fatih)

Osman Bey (1299 – 1324) Dönemi


Osmanlı Beyliği’nin kurucusu olan Osman Gazi Ahiler’in desteğini alarak Bizans’la mücadeleye girmiş Bilecik, Yarhisar, İnegöl ve Karacahisar’ı ele geçirmiştir.
Koyunhisar Savaşı (1302):
Bizans’la yapılan ilk büyük savaştır. Bu savaşta Bizans yenilmiştir.
– İlk para Osman Bey zamanında bastırılmıştır.
– Osman Bey’in başarılı olmasında Akçakoca, Konur Alp, Samsa Çavuş gibi Türkmen Gazilerinin rolü büyüktür.
– Osman Bey zamanında Bilecik ardından da Yenişehir başkent olmuştur.

Orhan Bey (1324 – 1362) Dönemi


Orhan Bey Bursa’yı alarak burayı başkent yapmıştır.
Maltepe (Pelekanon) Savaşı (1329):
Bizans’la yapılan mücadeleyi Osmanlılar kazanarak İznik ele geçirilmiştir. Bundan bir süre sonra Osmanlı kuvvetleri İzmit’i almış (1337) böylece Kocaeli Yarımadası’nın tamamı Osmanlı Devleti’nin eline geçmiştir.
Rumeliye geçiş (1353)
Orhan Bey Karesibeyliği’ndeki taht kavgalarından yararlanarak bu beyliği topraklarına kattı. Böylece Osmanlılar’ın ilk donanması kurulmuş ve Rumeli’ye geçiş gerçekleşmiştir. Ayrıca Hacı İlbey ve Evranos Bey’de Osmanlı hizmetine girmiştir..
Bizans İmparatoru’nun Sırplar ve Bulgarlar karşısında Osmanlılar’dan yardım istemesi üzerine Çimpe kalesi alınarak (1353) Rumeli’de ilk toprak parçası ele geçirildi.
– Çimpe kalesi Rumeli’deki fetihler için üs olarak kullanılmıştır.
Orhan Gazi’nin oğlu Süleyman Paşa ise Bizans’taki otorite boşluğundan faydalanarak Gelibolu, Tekirdağ, Malkara, Keşan ve Çorlu’yu ele geçirdi.
Orhan Bey zamanında:
– İlk divan örgütü oluşturuldu.
– İlk düzenli ve devamlı ordular kuruldu.(Yaya ve Müsellem)
– İlk vezirlik makamı kuruldu.
– İlk Osmanlı medresesi açıldı (İznik’te).


I. Murat (1362 – 1389) Dönemi


I. Murat, Orhan Bey zamanındaki fetihlere devam ederek, Çorlu, Lüleburgaz, Dedeağaç ve Dimetoka’yı ele geçirdi.
Sazlıdere Savaşı (1363):
İstanbul’un yiyecek deposu durumunda olan Edirne, Bulgar destekli Bizans ordusu, yenilgiye uğratılarak ele geçirildi (1363). Burası Balkanlar üzerine yapılan seferlerde üs olarak kullanılmıştır
Sırpsındığı savaşı (1364):
Türkler’i Rumeli’den atmak üzere düzenlenen ilk haçlı seferidir. (Sırp, Bulgar, Macar) yapılan mücadeleyi Hacı İlbey komutasındaki Osmanlılar kazanmıştır.
Bu savaşın sonunda Sırp Krallığı vergiye bağlanmıştır.
Çirmen Savaşı (1371)
Türkler’in Balkanlar’daki ilerleyişini durdurmak amacıyla Sırplar’la Osmanlı Devleti arasındaki Çirmen mevkiinde yapılan mücadeleyi Osmanlı Devleti kazanmıştır. Bu savaşla Batı Trakya toprakları ele geçirilmiştir.
I. Kosova Savaşı (1389):
Osmanlılar Balkanlar’da ilerleyerek Manastır ve Sofya’yı ele geçirdi. Bunun üzerine Osmanlılar’ın Balkanlar’daki ilerleyişini durdurmak amacıyla Haçlı ordusu oluşturuldu. (Sırp, Boşnak, Macar, Eflak, Hırvat, Leh ve Çek) kuvvetleri birleşti. Karamanoğulları’nın Haçlı ordusunu desteklemesi üzerine Timurtaş komutasındaki Osmanlı ordusu Ploşnik’te bozguna uğratıldı (1387). Bu bozgun Balkan krallıklarını umutlandırdı. Bundan bir süre sonra Haçlılar’la yapılan mücadeleyi Osmanlılar kazandı. I. Murat savaşın sonunda şehit oldu.
I. Murat Anadolu’daki Türk birliğini sağlamak amacıyla Germiyanoğullarından çeyiz karşılığında Kütahya ve Tavşanlı’yı almış, Hamitoğulları’ndan ise Isparta ve Akşehir civarı parayla satın alınmıştır.
I. Murat Zamanında:
– Yeniçeri ocağı kuruldu.
– İlk top I. Kosova savaşında kullanıldı.
– Osmanlılar’da ilk sultan ünvanını I. Murat kullandı.
– Rumeli beylerbeyliği oluşturuldu.
– Karamanoğulları’yla ilk defa mücadele edilerek itaat atına alındı.
– Sırplar ve Bulgarlar hakimiyet altına alındı.
– İlk defa Tımar sistemi oluşturuldu.


I. Bayezit (1389 – 1402) Dönemi


I. Bayezıt Anadolu’daki Türk birliğini sağlamak amacıyla Germiyanoğulları, Aydınoğulları, Saruhanoğulları, Hamitoğulları,
Karamanoğulları ve Candaroğulları’nı itaat altına aldı. Böylece Anadolu’daki Türk birliğini sağladı.
Niğbolu Savaşı (1396):
Yıldırım Bayezıt’ın İstanbul’u kuşatması ve Balkanlar’da ilerlemesi üzerine Macar krallığının önderliğinde Haçlı ordusu harekete geçti. Yapılan mücadeleyi Osmanlılar kazandı.
Bu savaşla;
– Türkler’in Anadolu hakimiyeti yolundaki gücü daha da artmıştır.
– İstanbul’u kuşatan ilk Osmanlı hükümdarı Yıldırım’dır.
– Onun zamanında Anadolu Beylerbeyliği kurulmuştur.
– İstanbul’u fethedebilmek amacıyla Anadolu Hisarını yaptırmıştır.
– Halife tarafından Yıldırım’a Sultan-ı İklim-i Rum ünvanı verilmiştir.
– Anadolu’daki Türk birliğini sağlamıştır.
Bizans, Osmanlı Devleti’nin üstünlüğünü kabul ederek bir antlaşma imzaladı.
Bana göre:
– İstanbul’da bir Türk Mahallesi kurulacak ve cami yaptırılacaktı.
– İstanbul’da Türkler’in davalarına bakacak bir kadı bulunacaktı.
– Bizans, Osmanlı Devleti’ne her yıl vergi verecekti.

Ankara Savaşı (1402)

Nedenleri:
– I. Bayezıt’la, Timur’un topraklarını genişleterek komşu olmaları.
– Timur’dan kaçan Ahmet Celayir ve Karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf’un Yıldırım’a sığınması, I. Bayezıt’ın da onları Timur’a teslim etmemesi.
– I. Bayezıt’ın Erzincan ve Kemah kalelerini alması.
– Timur’un Sivas’ı alarak yağmalaması
– Anadolu’daki beyliklerin Beyazıt’ı Timur’a şikayet etmesi.
– İki hükümdarın mektuplarla birbirini tahrik etmesi.
* Savaşın en önemli nedeni ise her iki hükümdarında Türk İslam dünyasına hakim olma istekleridir.
İki ordu Ankara yakınlarında karşılaştı. Tımarlı Sipahiler’in ihaneti ve bazı beylerin Timur’un safına geçmesi üzerine Osmanlılar savaşı kaybetmiştir (1402).
Sonuçları:
– Anadolu’daki Türk birliği bozuldu.
– I. Bayezıt’ın oğulları arasında taht kavgaları başladı.
– Balkanlar’daki Türk ilerleyişi durdu
– İstanbul’un fethi gecikti.

NOT: Balkanlarda Osmanlıya karşı adaletli yönetiminden dolayı bir isyan olmayınca Osmanlı ayakata kalabilmiştir.

Fetret Devri (1402 – 1413)
Fetret demek ara dönem demektir. Ankara Savaşı’ndan sonra I. Bayezıt’ın oğulları arasında Timur toprakları kardeşler arasında paylaştırıp taht mücadelelerinin başlaması, Osmanlı Devleti’nin yıkılma tehlikesi geçirmesine neden olmuş buna rağmen devlet örgütünün sağlamlığı, Rumeli’de adaletli bir yönetimin olması, kısa zamanda Osmanlılar’ın toparlanmasını sağlamıştır. İsa, Musa Mehmet ve Süleyman Çelebiler arasında tahta kavgalarının olduğu dönemdir. 11 yıl sürmüştür. Osmanlı neredeyse yıkılma ile yüzyüze kalmıştır.

I. Mehmet (Çelebi) (1413 – 1421): Dönemi


I. Mehmet diğer kardeşlerini yenerek Osmanlı birliğini yeniden sağladı. Osmanlı Devleti’nin kaybetmiş olduğu toprakların çoğunu geri alan I. Mehmet, Menteşeoğulları ve Saruhanoğullarını topraklarına katmış. Karamanoğulları’nıda itaat altına almıştır.
– Osmanlılar ilk deniz savaşını Venedikler’le yapmış ve bu savaşı Osmanlılr kaybetmiştir (1416).
– I. Mehmet zamanında dini nitelikli şeyh Bedrettin isyanıyla Çelebi Mehmed’in kardeşi olduğunu iddia eden Düzmece (şehzade) Mustafa isyanı bastırılmıştır.

II. Murat (1421 – 1451) Dönemi

Dönemin meşhur alimi Hacı Bayramı Velidir. Mezarı Ankara Hacı bayramdadır.

Bizans’ın desteğiyle ikinci defa ayaklanan Düzmece Mustafa isyanı bastırıldı (1422).
Aydınoğulları, Hamitoğulları ve Germiyanoğulları tekrar Osmanlılar’a bağlandı. Karamanoğulları ise itaat altına alındı.
Osmanlılar’ın Balkanlar’daki ilerlemesini durdurmak amacıyla Hünyadi Yanoş komutasındaki Macarlar Osmanlılara karşı bazı başarılar kazandılar. Bunun üzerine II. Murat Edirne Segedin Antlaşması’nı imzaladı.
Buna göre;
1. Osmanlılarla Macarlar on yıl savaşmayacaktı.
2. Sırp Krallığı yeniden kurulacak Türkler aldığı toprakları geriverecekti.

Bu anlaşmadan sonra Oğlu II.Mehmete tahtı bırakarak tecrübe kazandırmak istemiştir. Lakin haçlılar sözünde durmadılar. Barışı bozunca baba II.Murat yeniden başa geçecektir.

Varna Savaşı (1444):
II. Murat hükümdarlığı oğlu II. Mehmet’e bırakınca Macarlar antlaşmayı bozarak takviye aldıkları haçlı birlikleriyle Osmanlılar’a saldırdı. Yapılan mücadeleyi Osmanlılar kazandı. Bu savaş Osmanlılar’ın Balkanlar’daki hakimiyetini sağlamlaştırmıştır.
II. Kosova Savaşı (1448):
Haçlılar Varna savaşının intikamını almak için Osmanlılar’a tekrar saldırdılar. Mücadeleyi bir kez daha Osmanlılar kazandı.
Böylece;
– Osmanlılar’ın Balkanlar’daki Türk hakimiyeti kesinleşti.
– Avrupalılar’ın Türkler’i Balkanlar’dan atma ümitleri sona erdi.
– Türkler savunmadan taarruza geçti.
– İstanbul’un fethi kolaylaştı.

Osmanlı bu savaştan sonra savunmadan taaruza Haçlilar balkalarda taarruz dan savunmaya geçmiştir. Bu taarruz II.Viyana'ya kadar devam edecektir.
Karamanoğulları II. Murat zamanında Osmanlılar’a karşı Haçlılarla ittifak yapmıştır.

Osmanlı kuruluş devri Fatih'in İstanbulu fethi ile son bulmuştur. Bu Yüzden Fatih hem kuruluş hem de Yükselme dönemi Padişahıdır.

Osmanlı Kuruluş Devrinden Bir Pazar yeri resmi

 

OSMANLI TARİHİ ÇIKMIŞ SORULAR

1.

Tötö Kanalı
Don-Volga Kanalı
Korint Kanalı
Osmanlı Devleti, Rusya’nın Türk-İslam ülkelerine yayılmasını önlemek ve Türk dünyasıyla doğrudan ilişki kurmak için yukarıdakiler- den hangileriyle ilgili proje yapmıştır?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III

(2009-ÖSS Sos-2)


2. Osmanlı Devleti’nde yaşanan taht kavgalarının aşağıdakilerden hangisine ortam hazırladığı savunulamaz?

A) Yabancı devletlerin Osmanlı iç işlerine karışmasına

B) Merkezi otoritenin zayıflamasına

C) Parlamenter sisteme geçilmesine

D) Tahta geçme usulünün değiştirilmesine

E) Güçlü olanın tahta geçmesine

(2007-ÖSS Sos-2)


3. Osmanlı İmparatorluğu’nun üç kıta üzerinde uzun süre egemenlik kurmuş olması bu imparatorluğa,

I. Stratejik bakımdan önemli konumda olma

II. Farklı din ve milletlerden çok sayıda kişiyi barındırma

III. Merkeziyetçi sistemi benimseme

özelliklerinden hangilerini kazandırmıştır?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) l, II ve İli

(2004-ÖSS)

 

4. Osmanlı İmparatorluğu’nun egemenliği altında bulunan topraklar, devletin kuruluşundan XVII. yüzyılın sonlarına kadar artmıştır.

Bu bilgiye dayanarak Osmanlı ülkesinde,

I. Gelir ve giderlerin miktarı değişmiştir.

II. Merkezi otoritenin sağlanması kolaylaşmıştır.

III. Sınırlar yeniden belirlenmiştir,

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) İve III E) Iİ ve III

(2003-ÖSS)


5. Osmanlı Devleti önce Kayı Boyu’na dayalı bir beylikken, daha sonra imparatorluk haline gelmiştir.

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlıların beylik döneminde sahip olmadıkları halde, imparatorluk döneminde kazandıkları özelliklerden biridir?

A) Çok uluslu olma

B) Osmanlı soyu tarafından yönetilme

C) Müslüman devlet olma

D) Siyasi varlığını koruma mücadelesi verme

E) Yönetimde hiyerarşiyi temel alma

(2003-ÖSS)


6. Aşağıdakilerden hangisi, 1535-1740 yılları arasında verilen kapitülasyonların, bunları imzalayan padişahın saltanatı süresince geçerli olduğunu gösterir?

A) Her padişahın, sorunları önceliklerine göre çözme yoluna gitmesi

B) Fransa’nın, bir süre için Osmanlı Devleti’nin desteğine gereksinim duyması

C) Kapitülasyonları veren padişahın, Fransa’yı yanına çekmekle Avrupa siyasi birliğini bozmak istemesi

D) Kapitülasyonların her padişah tarafından yenilenmesi

E) Fransa’ya verilen kapitülasyonların başka ülkelere de verilmesi


7. XVI. yüzyılda, Osmanlı Devleti’nde sınırların genişlemesiyle eyalet sayısı artmıştır.

Bu durumun aşağıdakilerden hangisine neden olduğu savunulamaz?

A) Beylerbeylerinin sayısının artmasına

B) Eyalet yönetiminde yeni yöntemlerin ortaya çıkmasına

C) Beylerbeylerinin öneminin artmasına

D) Eyalet gelirlerinin azalmasına

E) Merkezi otoritenin denetim gereksiniminin artmasına

(1998-ÖSS)


8. II. Bayezid döneminde İspanya’da Hıristiyan engizisyon mahkemelerinin işkencelerinden kaçan Yahudiler, en güvenceli yer olarak gördükleri Osmanlı ülkesine yerleşmişlerdir.

Yukarıda verilen bilgilere dayanarak aşağıdaki yargıların hangisine ulaşılamaz?

A) Müslüman olmayan yabancılar Osmanlı ülkesinde güvenlik içindedir.

B) O dönem Hıristiyan dünyası hoşgörülü değildir.

C) II. Bayezid döneminde Osmanlı ülkesinde yaşayan Yahudilerin nüfusu artmıştır.

D) Müslümanlar arasında hoşgörü yoktur.

E) Engizisyon yalnız Hıristiyanları değil, diğer dinlerden olan kişileri de yargılamıştır.

(1995-ÖSS)


9. Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’da yerli ve yabancı bilginlere çalışma ortamı sağlamakla ulaşmak istediği amaçlardan biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Devlet yönetiminde yabancılardan yararlanmak

B) İstanbul’un bir bilim ve kültür merkezi olarak saygınlığını artırmak

C) İmparatorluğun Avrupa’da sınırlarını genişletmek

D) İstanbul'da Batı’dakine benzer okullar açmak

E) Anadolu’da siyasi birliği sağlamak

(1994-ÖSS)

 

10. Fatih Sultan Mehmet zamanında:

· Cenevizililerden Amasra,

· İsfendiyaroğullarından Sinop,

· Karamanoğullarından Konya ve Karaman alınmıştır.

Fatih’in, bu gelişmelerle ulaşmak istediği amaç aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dış ülkelerle ilişkileri artırmak

B) İslamiyetl yaymak

C) Denizlerde üstünlük sağlamak

D) Anadolu’da siyasi birlik sağlamak

E) Avrupa ülkelerinin doğu ticaretini engellemek

(1992-ÖSS)


11. Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethi ile Bizans İmparatorluğu’na son verildiği halde, İstanbul’da Ortodoks Kilisesi’nin varlığı korunmuştur.

Aşağıdakilerden hangisi, Fatih’in bu yolla ulaşmak istediği bir amaç olamaz?

A) Hıristiyan dininde mezhep ayrılıklarına son vermek

B) Yönetimi altındaki Hıristiyanlara hoşgörü ile davrantldığtnı ortaya koymak

C) Ortodoks Kllisesi’nin hareketlerini kontrol altında tutmak

D) Katolik Kilesesi’ne karşı bir güç oluşturmak

E) Balkanlarda yapılacak savaşlarda Rumların desteğini sağlamak

(1990-ÖSS)


12. Cem Sultan ile II. Bayezid arasındaki saltanat kavgası, önceleri Osmanlı İmparatorluğu’nun bir iç sorunu iken giderek bir dış sorun haline gelmiştir.

Cem Sultan’ın aşağıdaki davranışlarından hangisi bu olayın bir dış sorun haline gelmesinde başlıca etken olmuştur?

A) Karamanoğulları Beyliği ile işbirliği yapması

B) Önce Rodos şövalyelerine, sonra Papa’ya sığınması

C) İstanbul halkının desteğini sağlamaya çalışması

D) Kendi adına hutbe okutarak para bastırması

E) Osmanlı topraklarını ikiye ayırmaya çalışması

(1988-ÖSS)


ÖSS CEVAPLAR


1. B 2. C 3. C 4. D 5.A 6.D 7.D 8.D 9. B 10. D 11.A 12.B