PİR ALİ BABA VE 1001 HATİM GELENEĞİ

Erzurum’da asırlardır devam eden 1001 Hatim geleneği 1500’lü yıllarda kentte yaşayan Pir Ali Baba tarafından başlatılmıştır.

Çat yoluna yaklaşık 5 kilometre mesafedeki bir tepenin üzerinde medfun bulunan Pir Ali Baba Erzurum'da 1001 Hatim Geleneğinin de başlatıcısı durumundadır.

Erzurum'un manevi önderlerinde biri olan Pir Ali Baba Hazretleri, aynı zamanda 16. yüzyılda Erzurum'da "1001 Hatim” geleneğini başlatan zattır.

Pir Ali Baba “Eğer her yıl bin bir hatim okursanız Allahu teala bu memleketi hususiyetle depremden korur.” Diyerek sahibi bulunduğu 8 köyden 4 ünün gelirini tamamen evlatları nezaretinde, Erzurum’da yılda bir defa okunmasını ihdas ettiği bin bir hatimlere vakf etmiştir. İşte velinin kerameti budur. Hep birlikte yaşıyoruz. Bizim güzide geleneğimiz olmuştur. Bu güzide gelenek o günden, birinci dünya savaşına kadar devam etmiş, bir ara kesintiye uğradıktan sonra Müftü Solakzadenin gayretleriyle yeniden başlatılmıştır.

Pir Ali Baba’nın yaşadığı dönem Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman’ın Osmanlı Padişahı olduğu yıllara denk gelmektedir. Bu dönem Osmanlı Devleti’nin yükselme ve gelişme yıllarıdır. Bu yıllar aynı zamanda ilim, sanat ve edebiyat alanında büyük gelişmelerin olduğu ve günümüze kadar gelen kalıcı eserlerin meydana geldiği yıllardır.

Bu ortamda yetişen Pir Ali Baba, âlim, fazıl, zahit bir mübarek zat olup o devrin büyük zenginlerindendir. Tuzcu (Dutçu) Mahallesi’nde ikamet eden Pir Ali Baba “Eğer her yıl 1001 hatim okunursa Allah-ü Teala’nın bu memleketi hususiyetle zelzeleden koruması umulur” diyerek sahibi bulunduğu 8 köyden 4’ünün gelirini tamamen Erzurum’da yılda bir defa okunmasını ihdas ettiği “Bin Bir Hatimler”e vakfetmiş ve bu hatimler o günden sonra Erzurum’da sürekli okutularak, Birinci Cihan Harbi yıllarına kadar devam etmiştir.

O yıllarda meydana gelen bazı aksamalarla okutulamayan bin bir hatimler, bir süre sonra Erzurum Müftüsü Hacı Muhammed Sadık Solakzade ve o zamanın Erzurum milletvekillerinden Mühirzade Asım Efendi ile Zihni beyler tarafından yeniden okutulmasının temini sağlanmış ve bu gelenek günümüze kadar gelmiştir.

Binbir Hatim geleneği 

Binbir Hatim duasını, Erzurum merkeze bağlı Dutçu köyünde ikamet eden Pir Ali Baba “Eğer her yıl 1001 hatim okursanız Allah bu memleketi özellikle zelzeleden korur” diyerek başlattı. Pir Ali Baba ayrıca, sahibi bulunduğu 8 köyden 4’ünün gelirinin tamamını 1001 hatmin okunması için vakfetti. Birinci Dünya Savaşı yıllarına kadar süren 1001 hatim geleneğinde zaman zaman aksamalar olurken, Erzurum’da babasının ölümü üzerine 26 yaşında Müftü olan Muhammet Sadık Solakzade (1882- 1960) ile birlikte hiç aksatılmadan hatim okunur.

Pir Ali Baba’nın mezarı merkeze bağlı Tepeköy ile Tuzcu Mahallesi’nde kendi adını taşıyan Pir Ali Baba tepesi üzerinde bulunmaktadır.

1001 Hatim geleneği günümüzde de devam ettirilmektedir. 2019 yılı başında 486 yıldır devam eden Binbir Hatim geleneği kapsamında bu sene 37 bin 905 hatim okundu.