ERZURUM PASİNLER (HASANKALE) İLÇESİ

Erzurum'da Hasankale diye anılan resmi olarak ismi Pasinler diye kullanılan ilçemiz Erzurum'dan Kars'a giderken yol üzerinde bulunan bir ilçemizdir.

İL MERKEZİNE 43 KM UZAKLIKTADIR.

Erzurum'a en yakın ilçelerden birisi olanb Pasinler tarihi olarakta eski zamanlara gider. Pasinler Savaşı'ndan dolayı ismi "Pasinler" diye kullanılmaktadır.

Doğal sıcak Kaplıcaları, Patates, ayçiçeği,mısır tarımı ve Hasankale Lavaşı ile meşhurdur. Tarihi Pasinler Kalesi ve Pasinler güreşçileri ve güreşleri ile de çokça anılır.

İbrahim Hakkı Hazretlerinin doğduğu, Alvarlı Muhammet Lütfi EFE'nin, Çögenderli Hacı Salih Efendi'nin, gerçek ismi Tayyip İde ile namı değer Teyo Pehlivan’ın ilçesi Hasankaledir.

 İlçe merkezinde Hasan Dede dağına kurulan kale ismini Moğol kökenli Sutaylılardan Sutay Noyan’ın oğlu Hacı Togay’ın oğlu Hasan’ın adından almış ve Hasan Kalası diye anılmıştır. 1048 yıllında yapılan tarihi Pasinler Savaşı sırasında Selçuklu Devleti Bizans ordularını yenerek kaleyi teslim almıştır.
2017 yılı Nüfus verilerine göre nüfusu 29.302’dir

Anadolu'da Bizansla Selçuklular arasında yapılan ilk savaş olan Pasinler Savaşı(1048) burada yaşanmıştır.

Aras Nehri’nin şekillendirdiği Pasin Ovası, Doğu Anadolu’nun kuzeyinde bulunmaktadır. Pasin Ovası’nın batı kısmını, Deveboynu Dağları’ndan Çobandede köprüsüne kadar yaklaşık olarak 45 km. kadar olan düzlükler meydana getirir. Doğu kısmı ise Zivin ve Velibaba çaylarının Aras’a döküldüğü yere kadar devam eder.

Pasin Ovası’nın tarihinin şekillenmesinde Aras nehri çok önemli bir yere sahiptir. Aras nehri, kaynağını Bingöl dağları ve Palandöken dağlarından alır. Aras’ın Pasin düzlüğünü ikiye ayırdığı kabul edilen Köprüköy-Çobandede’de birleştiği büyük kolu, bu düzlükle aynı adı taşır ve halk tarafından Phasis/Pasin çayı olarak anılır. Pasin Çayı ise kaynağını Kargapazarı dağları üzerindeki Yedigöller adı verilen Ziyarettepe, Kandiltepe’den almaktadır. Kargapazarı dağlarından beslenerek gelen Aras Nehri, Pasinler ovasındaki Çobandede köprüsünde Pasin/Phasis çayı ile
birleşerek Horasan bölgesine ulaşır. Dil yöresinden ülke sınırları dışına
çıkarak Hazar Denizi’ne dökülür.

Ksenephon da, M. Ö. 400 yılında Yukarı Aras boyları ve Erzurum
Ovası’nda Phasianlar adlı bir boyun bulunduğunu ve bunların demircilik
işiyle mahir olduklarını bildirmektedir.

Aşağı Pasin Ovasında, M.Ö. 580’lerde Urartular’ın yıkılmasından
sonra sırasıyla Akhamenid, Part, Roma, Bizans, Gürcü, Saltuklu, Selçuklu,
Anadolu Selçuklu, İlhanlı, Çobanoğulları, Celayirliler, Eretnaoğulları,
Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safeviler ve Osmanlılar hüküm
sürmüşlerdir

Pasinler’in kent merkezinde, Osmanlı döneminde 1642 yılında 8 mahalle bulunmaktadır. Bu mahalleler; Yamaç, Emir Efendi, Ferhad Kethüda, Câmi-i Kebir, Sivasî, Ağaç Minare,Erzurum Kapısı, Mamaç’dır

Ayrıca Tarihçi Enver Konukçu da “Phasian”, “Basean” kelimesinin muhtemelen
Kafkas ardındaki göçmenlerden Phasisler’in iskânı ile tarihteki yerini
aldıklarını söylemektedir. Ayrıca adı geçen bilim adamı, Vanandlar,
Sıraklar, Taolar, Hesperidler, Khaldiler gibi Baseanlılar’ın da, Aras
boylarının ve kollarının meydana getirdiği düzlüklerde yaşadıklarını ve
muhtemelen bu adı miras olarak bıraktıklarını ifade etmektedir.

Pasin Ovası’nı önemli kılan sebeplerden birisi de her iki tarafının
yani doğu ve batı ucunun önemli yol kavşakları içinde yer almasıdır.
Erzurum-Ağrı-Doğubayazıt, İran-Türkiye karayolu ve Erzurum-Kars-Gümrü
kara ve demiryolu yine Pasin ovasında birleşmekte ve buradan Anadolu’nun
içlerine akmaktadır.

Pasinler Kaplıcası

Erzurum ilimizde bulunan bu kaplıcalar şehrin önemli turistik bir noktasıdır. Pasinler ilçemiz denilince akla ilk olarak kaplıcalar gelir. Burada çok sayıda kaplıca bulunur.Pasinler Kaplıcası, Erzurum ilimizin Pasinler ilçesinde bulunur. Erzurum kent merkezine yaklaşık 43 km uzaklıktadır. 

Bu kaplıcaların bulunduğu yerde konaklama merkezleri de bulunmaktadır. Buraya şifa bulmak için siz de gelmelisiniz.

Pasinler ilçesinde birçok termal kaplıca bulunur. Pasinler’deki en eski kaplıca, 1390 yılında yapılan 1749 ve 1892 yıllarındaki onarımlarla günümüze kadar ulaşan Büyük Kaplıca’dır Bu kaplıcalar ilçe için önemli bir değer niteliğindedir. Gerek kaplıca ve termal hizmetleri ve gerekse otelcilik anlamında ülke çapında ilgi görmektedir. Yerli ve yabancı turistlerin uğrak noktalarından birisidir.

 PASİNLER SAVAŞI (1048)

 18 Eylül 1048 tarihinde, Selçuklular ile Bizanslılar arasında yapılmıştır.

PASİNLER SAVAŞI NEDENLERİ

Günlerden bir gün Sultan Tuğrul Bey,Anadolu'daki akıncı birliklerini kuvvetlendirip birleştirerek,Erzuruma doğru yola koyuldu.Bu olay üzerine Kutalmış Bey ve İbrahim Yınal Bey kuvvetlerini birleştirerek o devrin büyük şehirlerinden biri olan Erzuruma üzerine yürüdüler.

Pasinler Savaşı öncesinde Bizans ordusu Anadolu topraklarında hâkimiyetini sürdürüyordu. Bu sırada devam eden Türk akınları ise Bizans ordusu tarafından durdurulmak isteniyordu. Ancak Büyük Selçuklu Devletinin amacı Anadolu'yu yurt edinmekti. Savaşın en büyük iki sebebi de budur.

Pasinler savaşı, 1048 yılında Erzurum sınırlarında bulunan Pasinler'de Büyük Selçuklu ve Bizans ordusu arasında yapılmıştır. Anca savaş sırasında Gürcü ve Ermeniler Bizans ordusunu desteklemiştir.

İki yüz bine yakın nüfusuyla Erzurum,çok sayıda Ermeni ve Bizans birlikleri ile korunmaktaydı.Çok sağlam ve dayanıklı bir kalesi vardı.Selçuklu ordusunun üzerlerine doğru geldiği haberini alınca bu kaleyi sığınmayı doğru buldular.Fakat Selçuklu kumandanları kaleyi kuşattıkları vakit,çok fazla zayiat vereceklerini düşündüler.Düşmana meydan muharebesinde teklifinde bulundular.Sayıca kalabalık oluşuna güvenen düşman bu teklifi geri çevirmedi ve kabul etti.Pasin ovasında savaş kararı çoktan verilmişti.


   18 Eylül 1048'de iki taraf karşı karşıya geldi.Selçuklu ordusu bu savaşın kendileri için ne kadar değerli ve mühim olduğunu çok iyi biliyordu.Zaferi kazandıkları vakit Anadolu'nun kapısı Türklere açılacak ve böylece ebedî vatana kavuşmuş olacaklardı.Lakin yenilmeleri halinde ise işler çok daha zor olacak düşman birlikleri ilerleyecek hatta ve hatta toplarını bile kaybedeceklerdi.

Selçuklu ordusu,"Bismillah,Allahu Ekber,Hucüm!" emriyle birlikte üç koldan yıldırımı andıran bir hızlı düşmanın üzerine atıldı.Öyle bir hücum idi ki Bizans ordusu o zamana kadar ne böyle hücum görmüşdü,ne de işitmişti.Pasinler ovası adeta "Allah,Allah!" nidası ile çınlıyordu.Selçuklu ordusunda "Allah için vurun!" nâraları askeri şevke getiriyor vuruyor,vuruyorlardı.Çok geçmeden Bizans ordusunun merkezinde çözülmeler başladı.Durumu gören Kutalmış Bey, "Düşman yıldı koman aslanlarım" diyerek ön saflara doğru atıldı.İbrahim Bey ise yiğit askerleriyle birlikte düşman hatlarının gerisine sarkıp Bizans ordusunu çember içine aldı.

   Düşman savaştan çok kaçmanın yolunu arıyordu,fakat kaçamayanlar ise çoktan teslim oluyordu.Düşman kumandanı Liparit esir edildikten sonra Bizans askerleri tamamen savaşı bıraktı ve teslim oldular.Teslim olan generaller arasında tanınmış Aron ve Katakolon da vardı.


   Bu büyük muharebede zafer İslâm'ın olmuştu.!


   Pasinler Zaferi'yle,on beş araba dolusu ganimet ele geçirilmiş, ayrıca yüz bine yakın esir alınmıştı.Pasinler zaferi Selçuklu Devleti'nin gücünü Bizans'a ve bütün dünyaya göstermiş oldu.

SONUÇLARI:

Pasinler Savaşı, Büyük Selçuklu Devletinin zaferi ile sonuçlanmıştır.

Büyük Selçuklu Devleti bu savaşın sonunda bir güç kazandı ve Anadolu'yu fethetme cesaretini kendinde buldu.

Bizansla önemli bir anlaşma yapıldı.

 

Kaynakça: PASİN OVASININ TARİHİ COĞRAFYASI, Oktay ÖZGÜL
Dr. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü