ERZURUM DÜĞÜN NİŞAN KIZ İSTEME GELENEKLERİ

Gelenek ve göreneklerine sahip çıkmaya devam eden Erzurum'da evlilik öncesi ve sonrası sürecinde yaşanan olaylar ve yerine getirilmesi gereken görevler unutulmaz anlar yaşatıyor.

 

HER NE KADAR BİRÇOĞU YAVAŞ YAVAŞ KAYBOLMAYA YÜZ TUTSA DA BAZI AİLELER BU GELENEKLERİ DEVAM ETTİRİYOR.

“GELENEK” bir toplumda, çok eskilerden kalma, saygı duyulan, kuşaktan kuşağa aktarılan, yaptırım gücü olan kültürel kalıntılar, alışkanlıklar, bilgi, töre ve davranışlardır.
“Görenek” ise, “görme” kelimesinden de anlaşılacağı gibi, insanların birbirlerine bakarak yaptıkları taklitleri, ya da örnek aldıkları adet, usul, erkân, tarz ve hareketleri tarif eder.
Erzurum insanının yaşantısında, günlük hayatında, geçmişin izlerini yansımalarını, uygulamalarını bariz olarak görürüz.
Her ne kadar zaman içinde çoğu gelenek ve göreneğimiz unutulmuşsa da, günümüzde devam eden örneklerini, dügünde, ölümde, komşuluk ilişkilerinde, doğumda, çocukların sünnetinde görmek mümkündür.
Erzurum’da evlenme ve düğün adetleri çok zenginlik gösterir.

KIZ BULMA GENELDE GÖRÜCÜ USULÜ

Düğünden önceki Kurban Bayramı’nda damat evi tarafından kız evine gönderilmek üzere alınan koç geline alınan hediye altın takılıp süslenerek gönderilir. 

Kız seçme girişimi doğrudan doğruya evlenecek genç tarafından başlatıldığı gibi, gencin annesi, babası veya diğer yakınları tarafından da başlatılabilir. Erzurum’da, çoğu zaman gençler seçim işini yakınlarına bırakırlar.
Evlenme işine, "görücü" denilen erkek ailesi tarafından seçilen kadınlar grubunun kız evini ziyareti ile başlanır. Görücü ekibinin içinde erkeğin annesi, kız kardeşi, birkaç akraba hanımı ve güvenilir komşu hanımlar bulunur. Erkeğin ısrarla üzerinde durduğu bir aday yoksa ve kız beğenme yetkisini bu gruba vermişse, görücüler tek bir kız evini ziyaretle yetinmezler, Ev ev, mahalle mahalle, köy köy dolaştıkları olur.

1- Kız İsteme :

Olur’da evlenme görücü gitmekle başlar. Oğlan tarafı eşten dosttan kendiler5ine uygun bir kız sorar. Yada erkek beğendiği kızı yakınlarına çıtlatır. Bunun üzerine oğlan tarafı, perşembeyi cumaya bağlayan gece kız evine görücü olarak gider. Görücü olarak gidenler; oğlanın annesi, kız kardeşi, halası, teyzesi gibi en yakın akrabalarıdır. Kız süslenerek görücülerin yanına gelir “hoş geldiniz” dedikten sonra kahve ikram eder ve odadan çıkar. Kız tarafı düşünmek için “oğlan ile kız birbirlerini görsünler, ikisi de olur derse bu iş olur. Vaktinizi ikileyin” der


Oğlan tarafı iki hafta sonra Perşembe gününün akşamı “elçi” gider. Sefa, hoş beşten sonra gidenlerin en büyüğü konuya temas ederek “Allah’ın emri, Peygamber’in kavli ve sünnetiyle kızınızı oğlumuza istiyoruz. Bizi dostluğunuza kabul eder misiniz?” diye sorar. Eğer kız tarafının bu işe rızası yoksa ikram da bulunmazlar. “Hele yaşı küçüktür” diye bir bahane uydurulur. Yok eğer kız tarafının rızası varsa kızın büyüğü “Allah’ın emri, Peygamber’in kavli ve sünneti ile kızımızı oğlunuza verdik. Sizi dostluğumuza kabul ettik” der. Bundan sonra elçilere ikram da bulunulur. Oğlan tarafı “Hele gelin kızımız gelsin de görelim” der. Kızda elçilerin bulunduğu odaya gelir ve herkesin elini öper. Elçiler getirdikleri takıları (Altın, bilezik, yüzük vs.) geline takarlar.

Kız istemede iki aile anlaşırsa oğlan evi nişan yapmak ve şerbet içmek için gün ister. O gün şerbet içilir, dini nikâh kıyılır. Madeni lira üzerinden akit yapılır. Yüzükler takılır.
Diğer adetler, “Şeker Başı”, “Saçı”, “Düğün hamamı”, “Kına gecesi”, “Kısır gecesi”, “Gelin getirme”, “Düğün” sırasıyla yerine getirilir.

2- Başlık ve Söz Kesme :

Elçi gitmesinden on beş gün sonra gene Perşembe gününün gecesi “başlık kesme” ye gidilir. Uygun olan başlık parası oğlan tarafından kız tarafına verilir. Bundan sonra oğlan tarafı “Adamımızı ne zaman götürelim?” diye sorar. Kız tarafı iki ay ile bir yıl arasında bir zaman söyler. Buna “Söz Kesme” denir. Böylece oğlan ve kız tarafı belirlenen süre zarfında düğün hazırlıklarına başlarlar.

Erzurum düğün gelenekleri arasında yer alan ve evliliğin olmazsa olmazlarından "hamam takımı" asırlardır külfetli bir gelenek olmayı sürdürüyor. 

HAMAM TAKIMINDA NELER BULUNUYOR?

Sandık (ceviz ve üçlü), bavul seti, bornoz takımı, gecelik takımı, pijama takımı, silikonlu çamaşır, kaşkorse atlet takımı, kadama bohça, kadama seccade, gümüş nalın, gümüş gondol (şekerlik) gümüş tepsi, gümüş mücevher kutusu, gümüş şamdan, gümüş zemzem takımı, gümüş Kur'an-ı Kerim kabı, gümüş resim çerçevesi, gümüş ayaklı ayna, makyaj kutusu, ayna-tarak takımı, şemsiye, saç kurutma makinası ve seti, düzleştirici, epilasyon, parfüm seti, sabun, kolonya, şampuan, kese, çorap, alize şal, lizöz, çanta, cüzdan, türlü terlik, oda terliği, ayakkabı, nevresim ve pike takımı, havlu, bohça takımı, masa çiçeği, kına tepsisi ve sepeti, kına örtüsü ve kına malzemesi, bayan elbise, döpiyes takımı, pardösü ve manto, eşarp, bone, halı, nişan sandığı ve hediyelik kumaş.

3- Nişan :

Düğün gününden önce oğlan tarafından kadınlar kız evine nişan götürürler. Kıza takı ve elbise, kızın ailesi ve yakın akrabalarına ise sadece elbise götürürler. Kız tarafı burada nişana gelenlere yemek yedirir. Nişana gelenler yanlarında getirdikleri kınayı ezerek gelin adayının eline koyarlar.

4- Düğün :

Düğün gününden birkaç gün önce kız tarafı “sacı” ister. Kız tarafının düğün günü düngürcü (dünürcü) ‘lere yedireceği yemeğin malzemesine “sacı” denir. Kız tarafının gönderdiği listedeki malzemeler alınır ve kız evine gönderilir. Yine düğün gününden önce “Davetçi” çıkarılarak konu komşuyu davet edilir. “Davetçi” genellikle fukara bir kadındır. Davetçiye düğün sahipleri bir miktar para verdikleri gibi, davetçinin gittiği her evde yiyecek türü bir şeyler verir. 
“Yenge” yanındaki üç kadınla birlikte kına gecesi kız evine gider. Yanında getirdiği keteleri orada bulunanlara dağıtır. Buna mukabil yengeyi görmeye gelenlerde, ona kahve yada şerbet ikram ederler. O gece gelinin başı bağlanır, duvak giydirilir, kınası oynatılır. Kına önce gelinin eline konur.

Sonra da oradakilere dağıtılır. Yenge kınayı ezene ve oynatanlara bahşiş verir. Gelinin çeyiz sandığı hazırlanır ve anahtarı yengeye teslim edilir. Oğlan tarafında oğlanın kınası arkadaşları tarafından oynatılır. Orada bulunanlara çerez dağıtılır.
Ertesi gün düngürcü gelini getirmeye gider. Burada dünürcüye yemek yedirilir, şerbet ikram edilir. Daha sonra “tabla” gezdirilir. Tablanın üstüne bir tülbent konmuştur. Orada bulunanlar gönüllerinden ne koparsa tablaya atarlar. Tülbenttin altına konan bozuk paralar tablayı dolandıranındır. Tablada biriken para oğlan tarafına verilir.Daha sonra oğlan ve kız tarafının çeyizi yazılır. İki tarafın masrafları denkleştirilir. Buna “Mihir Tutma” denir. 


Artık gelini götürme zamanı gelmiştir. Davul zurnacı dünürcüyü toplar. Gelin evinin önüne gelerek uzun hava camlaya başlar. Gelin evden çıkmadan önce evin kapısını kız tarafından bir çocuk tutar. Sağdıçtan istediğini alıncaya kadar kapıyı açmaz. Davul zurna eşliğinde gelin evden çıkar. Renkli kilimlerle süslenmiş kazanın üzerine basarak ata biner. Bu arada kızın çeyizi de arabalara yüklenir. Çeyiz sandığının üzerine kız tarafından bir çocuk oturur. Sağdıç bunun da gönlünü hoş eder. Burada ki işler bittikten sonra gelin damat evine doğru yola çıkar.


Damat evine yaklaşan gelini ilk karşılayan bir atlı grubudur. İlk önce gelen atlı gelinin kucağındaki “Tilki” denen bohçayı alır ve kaçar. Buna “Tilki Kaçırma” denir. Bohça da tilkiyi kaçıran için hazırlanmış hediyeler vardır. Eğer gelin alayının geldiği yol üzerinde koyun sürüsü varsa, sürünün çobanı gelinin önüne bir koyun getirir. Gelin bu koyunu kaldırıp eğerin üzerine koyarsa koyun gelinin olur. Yok eğer kaldıramazsa kayın pederi gelinin bedelini çobana vermek zorundadır. 


Gelin oğlan tarafında davul zurna ile karşılanır.Yine süslü bir kazana binerek iner. Damat gelinin karşısında para ve şeker saçar. Eve girmeden önce gelinin parmağı ekşi hamura batırılarak kapının başına sürdürülür. Ev ahalisi geline hoş görünsün diye aynaya baktırılır . O gün ve o gece oyunlar oynanır.
Ertesi gün gelinin yüzü açılır. Sağdıç gelinin çatkısını bıçakla kaldırarak orada bulunan kızların üzerine atar. Bıçağın burada ki anlamı şudur “Çok konuşursan dilini, çok gezersen ayağını keserim”. Damat gelinin ayağına basar. Bundan maksat damadın sözünün geçmesidir. Daha sonra damat ve gelin bara kaldırılır. O gün başka bir etkinlik ise güreştir. Yörenin en iyi güreşçileri o gün güreş tutarlar. O gece gelin ve damat gerdeğe girerler.

GELİN KONVOYU

Gelin alamaya gitmeden önce erkek evinde konvoy hazırlanır ve kız almaya konvoyla gidilir.

 

5- Ayak Dönümü :

Düğünden bir hafta sonra damat gelinle birlikte kaynatasının evine gider. Gelin burada hasret giderir. Burada damada yarılması güç bir kütük yardırılır. Buna 'enişte' kütüğü denir.