Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2015 yılı gelir ve yaşam koşulları araştırması bölgesel sonuçlarını 21 Eylül 2016'da açıkladı.

Hanehalkı kullanılabilir gelirinin, hanehalkı büyüklüğü ve kompozisyonu dikkate alınarak hesaplanan eşdeğer hanehalkı büyüklüğüne bölünmesi ile elde edilen eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine göre, en yüksek gelire sahip yüzde 20'lik grubun toplam gelirden aldığı pay bir önceki yıla göre 0,6 puan artarak %46,5, en düşük gelire sahip yüzde 20'lik grubun aldığı pay ise 0,1 puan azalarak %6,1 oldu.

Buna göre, Türkiye’de ortalama yıllık eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri 2015'te 16 bin 515 lira olarak hesaplandı. İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) 2. Düzey Bölgeleri itibarıyla söz konusu geliri en yüksek olan bölge 22 bin 516 lirayla Ankara oldu. Ankara, 2014'te de listede ilk sırada yer alıyordu. Bu bölgeyi, 22 bin 67 lirayla İstanbul ve 19 bin 689 lirayla İzmir izledi.

Nüfusun %14,7’si yoksulluk sınırının altında kaldı     
                                     
Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin %50’si dikkate alınarak belirlenen yoksulluk sınırına göre, yoksulluk oranı bir önceki yıla göre 0,3 puanlık düşüş ile %14,7 olarak gerçekleşti. Medyan gelirin %60'ı dikkate alınarak belirlenen yoksulluk sınırına göre ise yoksulluk oranı bir önceki yıla göre 0,1 puan artarak %21,9 oldu.

Hanehalkı tiplerine göre eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin %50’si dikkate alınarak hesaplanan yoksulluk oranlarına bakıldığında; tek kişilik hanehalklarının yoksulluk oranının bir önceki yıla göre 0,9 puan artışla %8,1, bağımlı çocuğu olmayan hanehalklarının yoksulluk oranının 0,1 puan artışla %4,8, bağımlı çocuğu olan hanehalklarının yoksulluk oranının ise 0,3 puan düşüşle %18,1 olduğu görüldü.

Okur-yazar olmayanların %27,2’si, yükseköğretim mezunlarının %1,6’sı yoksul

Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin %50’si dikkate alınarak hesaplanan yoksulluk oranına göre; okur-yazar olmayanların %27,2’si, bir okul bitirmeyenlerin %23,7’si yoksul iken, bu oran lise altı eğitimlilerde %12,8, lise ve dengi okul mezunlarında ise %5,6 oldu. Yükseköğretim mezunları ise %1,6 ile yoksulluk oranının en düşük gözlendiği grup oldu.

Ortalama yıllık eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirinin en düşük olduğu bölgeler ise 8 bin 89 lirayla Şanlıurfa, Diyarbakır, 8 bin 184 lirayla Mardin, Batman, Şırnak, Siirt ve 8 bin 773 lirayla Van, Muş, Bitlis, Hakkari olarak sıralandı.

 

Gelir eşitsizliğinin en fazla olduğu bölge Şanlıurfa, Diyarbakır Gelir dağılımı eşitsizliği ölçütlerinden olan, sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımında eşitliği, 1’e yaklaştıkça gelir dağılımında bozulmayı ifade eden Gini katsayısı Türkiye’de 2015 itibarıyla 0,397 iken bu değerin en düşük olduğu bölgeler 0,308 ile Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir, 0,310 ile Kastamonu Çankırı, Sinop ve 0,315 ile Zonguldak, Karabük, Bartın olarak belirlendi.  

Gini katsayısının en yüksek olduğu bölgeler ise 0,420 ile Şanlıurfa, Diyarbakır, 0,400 ile Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan ve 0,397 ile İstanbul oldu. En yüksek gelire sahip yüzde 20’lik grubun gelirinin, en düşük gelire sahip yüzde 20’lik grubun gelirine oranı şeklinde hesaplanan P80/P20 oranı Türkiye genelinde 7,6 iken bu değerin en düşük olduğu bölgeler 4,7 ile Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir, 4,9 ile "Aydın, Denizli, Muğla", "Zonguldak, Karabük, Bartın" ve "Gaziantep, Adıyaman, Kilis", 5 ile "Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova" olarak sıralandı. "Şanlıurfa, Diyarbakır", "Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan" ve "Adana, Mersin" ise sırasıyla 8,1, 7,4 ve 7,2 ile bu oranın en yüksek olduğu bölgeler şeklinde kayıtlara geçti.

Göreli yoksulluk oranı en yüksek bölge Antalya, Isparta, Burdur Her bölge için eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan (ortanca) gelirin yüzde 50’si temelinde hesaplanan yoksulluk sınırına göre, gelire dayalı göreli yoksulluk oranının en yüksek olduğu bölgeler yüzde 14,1 ile Antalya, Isparta, Burdur, yüzde 13,9 ile Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan, yüzde 12,8 ile de İzmir olarak gerçekleşti.

Göreli yoksulluk oranının en düşük olduğu bölgeler ise yüzde 5,3 ile Van, Muş, Bitlis, Hakkari, yüzde 7,3 ile Manisa, Afyonkarahisar, Kütahya, Uşak, yüzde 8,6 ile Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir ve Zonguldak, Karabük, Bartın bölgeleri oldu.

Diğer bir yoksulluk sınırı olan medyan gelirin yüzde 60'ı dikkate alınarak hesaplanan gelire dayalı göreli yoksulluk oranının en yüksek olduğu bölgeler ise yüzde 23,7 ile Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan, yüzde 22,1 ile Şanlıurfa, Diyarbakır ve yüzde 20,3 ile Antalya, Isparta, Burdur şeklinde belirlendi.

Bu oranın en düşük olduğu bölgeler ise yüzde 10,3 ile Van, Muş, Bitlis, Hakkari, yüzde 12 ile Zonguldak, Karabük, Bartın ve yüzde 13,1 ile Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir olarak sıralandı.

ürekli yoksulluk oranı %15,8 oldu 

Dört yıllık panel veri kullanılarak hesaplanan sürekli yoksulluk oranı, eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin %60’ına göre son yılda ve aynı zamanda önceki üç yıldan en az ikisinde de yoksul olan fertleri kapsamaktadır. Buna göre, 2014 yılında sürekli yoksulluk oranı %15,1 iken 2015 yılında bu oran %15,8 oldu.

Konuta ilişkin en önemli problem izolasyondan dolayı ısınma sorunu oldu

Nüfusun %43’ü konutunda izolasyondan dolayı ısınma sorunu yaşarken, %39’u sızdıran çatı, nemli duvarlar, çürümüş pencere çerçevesi ve %20,6'sı odaların karanlık olması veya yeterli ışık almaması gibi sorunlar yaşadı.

Taksit ödemeleri veya borçları olanların oranı %67,9 oldu

Nüfusun, %68,5’i yıpranmış ve eskimiş mobilyalarını yenileme ihtiyacını ekonomik nedenlerle karşılayamadığını, %67,9’u konut alımı ve konut masrafları dışında taksit ödemeleri veya borçları olduğunu ve %23,2'si konut masraflarının hanelerine çok yük getirdiğini beyan etti.

Maddi yoksunluk oranı %30,3 oldu

Finansal sıkıntıda olma durumunu ifade eden maddi yoksunluk; çamaşır makinesi, renkli televizyon, telefon, otomobil sahipliği, beklenmedik harcamalar, evden uzakta bir haftalık tatil, kira, konut kredisi, borç ödemeleri, iki günde bir et, tavuk, balık içeren (veya vejetaryenler için eşdeğer yiyecekler) yemek ve evin ısınma ihtiyacının ekonomik olarak karşılanamaması şeklinde tanımlanmaktadır.

Yukarıda belirtilen dokuz maddenin en az dördünü karşılayamayanların oranı olarak tanımlanan ciddi maddi yoksunluk oranı 2014 yılında %29,4 iken 2015 yılında %30,3’e yükseldi.

Bu göstergelerden, evden uzakta bir haftalık tatili karşılayamayanların oranı %71,4, iki günde bir et, tavuk ya da balık içeren (veya vejetaryenler için eşdeğer yiyecekler) yemek masrafını karşılayamayanların oranı %35,8 ve beklenmedik harcamaları karşılayamayanların oranı %32,6 oldu.