Türkiye, apar topar bir şekilde 24 Haziran'da yapılmasına karar verilen erken seçim sürecini konuşuyor. Peki bu karardan sonra süreç nasıl işleyecek?

İlk olarak AK Parti Grup Başkanı ve İzmir Milletvekili Binali Yıldırım, MHP Grup Başkanı ve Osmaniye Milletvekili Devlet Bahçeli ile iki parti grup başkanvekillerinin imzasını taşıyan seçimin 24 Haziran 2018'de yapılmasına ilişkin ortak önerge, Anayasa Komisyonunda görüşülecek.

TBMM Genel Kurulunda da ele alındıktan sonra, "Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararı" haline gelecek. Meclis Kararı, Cumhurbaşkanının onayına sunulmayacak, Resmi Gazete'de yayımlandıktan sonra yürürlüğe girecek.

25 Haziran yeni bir dönem Türkiye, 16 Nisan 2017'de halk oylamasında kabul edilen Anayasa değişikliğiyle 24 Haziran 2018 tarihinden sonra yeni bir döneme girecek. Buna göre, yeni parlamentoda milletvekili sayısı 550'den 600'e çıkacak. Bundan sonra TBMM ve Cumhurbaşkanı seçimleri 4 yıl yerine, 5 yılda bir aynı gün yapılacak.

Cumhurbaşkanı seçilen kişinin partisiyle ilişiği kesilmeyecek. Siyasi parti grupları, en son yapılan genel seçimlerde toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde 5'ini alan partiler ile en az 100 bin seçmen Cumhurbaşkanı adayı gösterebilecek. Bu hüküm, bu seçimde uygulanacak. Cumhurbaşkanı hakkında, bir suç işlediği iddiasıyla TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilecek.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, Cumhurbaşkanı tarafından atanacak ve görevden alınacak. Bir veya daha fazla cumhurbaşkanı yardımcısı atanabilecek. Cumhurbaşkanı artık devlet başkanı olacak 24 Haziran'da yapılacak seçimle Cumhurbaşkanına "devlet başkanı" sıfatı gelecek. Devletin başı olan cumhurbaşkanına, yürütme yetkisi de verilecek. Cumhurbaşkanı, anayasanın uygulanmasını, devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını sağlayacak, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilecek.

Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri ile teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile düzenlenecek. TBMM, üye tam sayısının 5'te 3 çoğunluğu ile seçimlerin yenilenmesine karar verebilecek.

Yeni dönemde Mecliste 600 milletvekili olacağı için, 360 milletvekili ile seçimler yenilenebilecek.

Cumhurbaşkanının, seçimlerin yenilenmesine karar vermesi halinde TBMM genel seçimi ile cumhurbaşkanı seçimi birlikte yapılacak.  Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis, seçimlerin yenilenmesine karar verirse cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilecek.

Yeni dönemde TBMM, "Meclis Araştırması", "Genel Görüşme", "Meclis Soruşturması" ve "yazılı soru" yollarıyla bilgi edinme ve denetleme yetkisini kullanacak, ancak "gensoru" denetleme yetkisinden çıkarılacak.

İkinci tur tarihi 8 Temmuz 24 Haziran 2018 günü yapılacak seçimde, geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilecek. İlk oylamada bu çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamayı izleyen ikinci pazar günü ikinci oylama yapılacak.

Bu oylamaya, ilk oylamada en çok oy alan iki aday katılacak ve geçerli oyların çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilecek. Bu durumda seçimin ikinci tura kalması halinde, ikinci tur 8 Temmuz 2018'de yapılacak.

1- TBMM’nin onayı
Erken seçime gidebilmek için anayasa değişikliği gerekmiyor, ama kararın Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafindan onaylanması şart. TBMM’de toplam 539 milletvekili var. Erken seçime gidilmesinin kabulü için tezkereye 276 milletvekilinin onay vermesi gerekiyor.

Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP), Meclis başkanı dışında 317 milletvekiline sahip. AKP ile MHP’nin toplam sandalye sayısı ise 352. Dolayısıyla iki partinin ‘evet’ demesi erken seçim önünde engel bırakmıyor.

HDP ile CHP de erken seçime hazır olduklarını söyledi. Oylamada ‘Hayır’ deseler dahi, MHP ile AKP’nin oyları seçime gidilmesi için yeterli olacak.

2- YSK takvimi açıklayacak
Erken seçim kararı alınmasından sonra propaganda ve seçim kurallarını belirleyecek ve kampanyalar başlayacak.

 

YSK ilan edilen seçim tarihine göre seçime gidecek partilerin belirlenmesi, adayların ilanı, seçmen kütüklerinin yenilenmesi, il ve ilçe seçim kurullarının belirlenmesi, oy pusulalarının bastırılması hazırlığına başlıyor.

YSK, 1 Ocak itibariyle seçime girebilecek dokuz partiyi açıklamıştı.

YSK’nın 298 sayılı ‘Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’ ile 2820 sayılı ‘Siyasi Partiler Kanunu’nun ilgili maddelerine göre, 1 Ocak’tan en az 6 ay öncesi itibariyla illerin en az yarısında teşkilat kurtukları ve büyük kongrelerini yaptıkları saptanan partilerin seçime girebileceğini duyurdu. Bu partilerin de AKP, Bağımsız Türkiye Partisi, BBP, CHP, DP, HDP, MHP, Saadet Partisi ve Vatan Partisi olduğu belirtildi.

25 Ekim 2017’de kurulan İYİ Parti’nin altı ayı 1 Eylül’de doluyor, parti örgütlenmesini tamamlayamazsa İYİ Parti’nin TBMM’de grup kurması gerekiyor.

3- Yeni seçim sistemi nasıl işleyecek?
Türkiye, 2017 referandumuyla kabul edilen anayasa değişiklikleriyle ilk defa Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerini bir arada yapacak.

TBMM’de grubu bulunan siyasi partiler Cumhurbaşkanı için aday gösterecek. TBMM dışından aday gösterilenler için ise 100 bin imza gerekiyor.

Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk turunda adayların hiçbiri yüzde 50’ye ulaşamazsa en çok oyu alan iki aday ikinci tura kalacak. Yasaya göre ikinci tur seçimler ilk tur oylamaların yapıldığı tarihi izleyen ikinci pazar günü yapılır. Bu hesaba göre 24 Haziran 2018’de yapılacak ilk turda yüzde 50’ye ulaşamazsa ikinci tur oylamalar 8 Temmuz 2018’de yapılacak. İkinci turda da en yüksek oyu alan isim 5 yıllık Cumhurbaşkanlığı koltuğuna geçecek.

Cumhurbaşkanı en fazla iki defa seçilebilecek. Yeni anayasaya göre, meclisteki milletvekili sayısı da 550’den 600’e çıkarıldı. Yeni düzenlemede Ankara’da seçilecek milletvekili sayısı 32’den 36’ya, İstanbul’da seçilecek milletvekili sayısı da 88’den 97’ye yükseldi.

Antalya’nın çıkaracağı milletvekili sayısı 2, Adana’nın 1, Bursa’nın 1, Aydın’ın 1, Denizli’nin 1, Diyarbakır’ın da 1 arttı.

4- Partiler erken seçime ne diyor?
MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin Salı günkü erken seçim çağrısına siyasi partiler de karşılık verdi. AKP’de karar için Erdoğan işaret edilirken, genel hava “Ok yaydan çıktı, seçim kaçınılmaz”a dönüştü.

CHP’den ilk yanıt ‘hodri meydan’ oldu. Genel Başkan Yardımcısı Bülent Tezcan, “Hodri meydan, erken seçime hazırız. Türkiye’yi bu sıkışmışlıktan çıkarmanın yolu seçimdir” dedi.

HDP Eş Genel Başkanı Pervin Buldan da, “Bir karar aldıysanız, Halkların Demokratik Partisi olarak size hodri meydan diyoruz. Biz seçime de varız” dedi.

İYİ Parti lideri Meral Akşener de partisinin yasal olarak seçime girip giremeyeceği tartışmalarına ilişkin “Zamanında ya da erken, bizim için fark etmez. Bizim için telaşlanacak bir durum yok” diye konuştu.

Saadet Partisi Genel Başkanı Temel Karamollaoğlu da “Türkiye’nin hakikaten bugünkü şartlarda daha ileriye gitmesi mümkün değildir” diyerek Bahçeli’nin çağrısına destek verdi.

5- İttifak planları
Erken seçimler, 2017 referandumuyla kabul edilen yeni anayasanın da resmi olarak yürürlüğe girmiş olması anlamına gelecek.

Cumhurbaşkanı yürütmenin başı olurken, başbakanlık makamı da kalkacak. Partisiyle ilişiği kesilmeyecek cumhurbaşkanının kararname çıkarma yetkisi olacak.

Cumhurbaşkanının yetkilerinin genişlemesiyle siyasi partiler de hesaplarını ‘başkanlık’ ve milletvekili seçime göre yapıyor.

MHP ile AKP’nin seçime ‘Cumhur ittifakı’yla girmesi bekleniyor. MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, 8 Ocak’ta partisinin Cumhurbaşkanı adayı göstermeyeceğini ve Erdoğan’ı destekleyeceklerini söyledi ve bunun adının da ‘Cumhur İttifakı’ olabileceğini ifade etmişti.

AKP’nin de kabul etmesiyle siyasi partilerin isimlerinin oy pusulasında yer alacağı resmi ittifak düzenlemesi TBMM’de de kabul edildi.

Referandumda ‘Hayır’ diyen siyasi partilerin cumhurbaşkanı seçiminin ilk turunda kendi adaylarını çıkarması, ikinci turunda da en fazla oy alan partinin adayını desteklemeleri beklentisi var.

İYİ Parti lideri Meral Akşener 2017 Aralık ayında Cumhurbaşkanlığı’na aday olacağını duyurmuştu.

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu ise, Mart ayındaki açıklamasında Cumhurbaşkanı adayları için “Yıpranmamış kişiler arasından seçilmesi lazım. Kafamızda birden fazla isim var” dedi.

Tutuklu bulunan eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş, Bahçeli’nin erken seçim çağrısı sonrası partisinin “seçime hazır” olduğunu söyledi. 

Son günlerin flaş partisi olan kamuoyunda dikkatle izlenen Saadet Partisi Genel Başkanı Karamollaoğlu da Nisan’da BBC Türkçe’ye verdiği mülakatta, cumhurbaşkanı adaylarını seçim tarihi belli olduğu zaman açıklayacaklarını söylemiş, ittifak arayışı için şartları konusunda da “Cumhurbaşkanı kesinlikle kanunların üstünde olmamalı … Adalet bağımsız olmalı” demişti.