Kolayca temizlenebilir metal tencereler ve fırın kapları tercih edilmelidir. Tencere ve tavaları çizmemek ve yıpratmamak için bunlarda kullanılan kaşık, spatula gibi gereçlerin metal yerine ahşap, bambu veya silikon olmasına dikkat edilmelidir. Tencere, tava ve kapların yüzeyinde veya kenarında herhangi bir yıpranma veya çatlak oluşursa bunların içine bakteri ve mikroplar yerleşerek bazı enzimler üretebilirler. Aşınmış, kaplaması yıpranmış tencere ve tavalar asla kullanılmamalıdır.

Tencere, tava ve fırın kapları yapımında kullanılan malzemeleri ve özelliklerini inceleyecek olursak;

HANGİ TAVA SAĞLIKLI ile ilgili görsel sonucu

Alüminyum
Anotlu alüminyumdan üretilmiş mutfak gereçleri sağlık açısından güvenlidir. Anodizasyon işleminde asit banyosuna yatırılan alüminyumun moleküler yapısı değişir ve kendini bırakıp yiyeceklere karışmaz. Pek sağlıklı olmayan alüminyum mutfak araçları ise işlenmiş “alumina” madeninden yapılır. Bu tür alüminyum tencereler besinin alkali ve asit olmasından etkilenir. Suyun ve besinin alkali olmasına bağlı olarak kararır, sirke, limon gibi asitli maddeler konulduğunda ise bu kararma giderilebilir. Asitli maddeler tencere içerisinde durdukça alüminyumda yavaş yavaş çözünme olur ve çözünen alüminyum tuzları yiyeceklere karışır. Bu çok yavaş ve çok az olduğu için kısa dönemde değil, ancak yıllar sonra buna bağlı unutkanlık gibi yan etkiler görülebilir. Bu arada pişirilen besinlerle alınan alüminyumun artması, kalsiyum, demir, fosfor, magnezyum gibi minerallerin vücuda olan yararlılığını azaltır. Ayrıca bu anodize edilmemiş alüminyum kapların temizlenmesi de zordur, pişirme ve saklama açısından önerilmez.

Bakır
Bakır tencerelerde ve kaplarda çok uzun yıllardan beri yemek pişirilmektedir. Saf bakır çok yumuşak olduğu için diğer metallerle birleştirilip alaşım olarak kullanılmaktadır. Bakır kaplar ısıyı çok iletmekte, kısa sürede ısınan besinler aynı şekilde çok kısa sürede soğumaktadır. Bakır kapta pişirilen ve bekletilen yemeklere kaptan bakır karışıp alınan bakır miktarının artması zehirlenmeye neden olmaktadır. Bu nedenle bakırın besinlerle temasını engellemek için bakır kaplar kalaylanarak kullanılmaktadır. İyi kalaylanmayan bakır tencerelerden yiyeceklere kurşun geçme ihtimali vardır. Besinlerin asidi kalayın zamanla bozulmasına neden olmaktadır. Bakır tencerede pişirilen yemek hemen başka bir kaba boşaltılmalıdır. Kalayları eskimiş bakır kap ve tencereler kullanılmamalıdır.

Cam
Cam pişirme kapları son derece sağlıklı kaplardır. Silisyum dioksit, sodyum ve kalsiyumoksit karışımı olan camın üretiminde bu maddelerin oranlarına bağlı olarak değişik türde camlar yapılabilir. Fırında ya da ocakta bu kaplar rahatlıkla kullanılabilir. Cam gözeneksiz bir materyaldir, asit ve alkaliden etkilenmez. Bu nedenle hem pişirme hem de saklama kabı olarak kullanılabilir. Son yıllarda ani ısı değişmelerine de dayanıklı camlar üretilmiştir. Mikrodalga fırınlar için de en iyi alternatif cam kapların kullanılmasıdır Ancak yine de cam kapları düşük ısıda pişirmek ve ocaktan aldıktan sonra soğuk yüzeye bırakmamak gerekir. Cam pişirme kapları çizilmemesi için telle ovulmamalıdırlar.

Çelik
Paslanmaz çelik, baz demirin krom, nikel ve diğer minör metallerle birleşmesinden oluşan bir alaşımdır. Krom, paslanmaya karşı koruma ve ekstra dayanıklılık sağlarken, nikel ise paslanmaya karşı koruma sağlar ve cilalı görünümü verir. Çelik tencere ve pişirme kapları kolay yıpranmayan, dayanıklı, güzel görünümlü ve ekonomik ürünlerdir. Çelik ısıyı eşit dağıtmadığı için kaliteli çelik tencere ve tavaların tabanı bakır veya alüminyum gibi ısıyı eşit dağıtan bir malzemeden üretilmektedir. Pişirme esnasında besinlere herhangi bir toksik madde geçirmeyen çelik tencereler oldukça sağlıklıdır. Çelik tencere ve kaplar aynı zamanda besinleri sağlıklı bir şekilde saklamak için de uygundur.

HANGİ TAVA SAĞLIKLI ile ilgili görsel sonucu

Demir
Dökme demir tencere ve tavalar en sağlıklı pişirme gereçlerindendir. Üzerinde koruyucu tabaka bulunmayan döküm demirlere ham döküm demir denilir. Çok yüksek ısıya dayanıklı olan ve ısıyı yüzeyine eşit yayan bu tencerelerden pişme sırasında gıdalara demir geçebiliyor. Böylece yemeğe geçen demir minerali kansızlık sıkıntısı çeken kişilerin demir seviyelerinin yükselmesine katkı sağlamaktadır. Kaliteli ham döküm demir tencerelerin fiyatları yüksek olmakla birlikte temizlik ve bakımına dikkat edilirse yaşam boyu kullanılabilir.

Koruyucu kaplı emayeli demir dökümler, kullanım yüzeyinde koruyucu bir tabaka olarak emaye kullanılan demir döküm pişirme kaplarıdır. Emaye silisyuma kurşun oksit, boraks, soda, potasyum hidroksit ve renk için metal oksitlerin ilavesiyle elde edilen cama benzer bir yüzeydir. Bu yüzden de hem sağlıklı hem de kolay çizilmeyen bir maddedir. Emayenin çatlak ya da dökük olmamasına dikkat edilmelidir. Emaye yıpranmadığı sürece sağlıklı bir pişiricidir.

HANGİ TAVA SAĞLIKLI ile ilgili görsel sonucu

Seramik
Piyasadaki bazı seramik tencereler ve kaplar pişirme işlemi sırasında gıda maddelerine geçebilecek kurşun içerirler. O yüzden özellikle kaliteli olmayan ithal malı seramik tencerelere ve kaplara dikkat edilmelidir. Mutlaka iyi kalitede bilinen markalar tercih edilmelidir. Portakal, domates veya sirke gibi asidik gıdalar ve sıcak sıvılar bu kaplardan daha yoğun kurşun geçişine maruz kalan gıdalardır. Yıkandıktan sonra üzerinde tozlu veya kireçli gri filmi olan seramik kaplarınız varsa kullanmayınız.

HANGİ TAVA SAĞLIKLI ile ilgili görsel sonucu

Teflon
Teflon tavalar ve tencereler yanmadığı, yemeği yapıştırmadığı ve kolay temizlendiği için tercih edilen mutfak gereçleridir. Teflon aslında yapışmaz tencere ve tavalar üreten bir markanın adıdır. Bu tencere ve tavaların üzerinde yapışmazlığı sağlayan ısıya dayanıklı bir çeşit plastik kaplama maddesi bulunur. Bu başka maddelerle kolay kolay tepkimeye girmeyen son derece "kararlı" bir maddedir. Teflonda pişirilen yemeklere bu kimyasal maddenin karışması mümkün değildir. Ancak çizilirse teflonun altındaki maden yemeğe karışabilir. Üretim standardı yüksek olan teflon tavalar ve tencereler düşük ve orta ısılarda kullanıldığı ve çizilmediği sürece sağlığa zararlı değildir. Teflon kolay çizildiği için ahşap ve silikon kaşık kullanılmalıdır. Kaplaması zarar görmüş, yıpranmış teflon tencere ve tavalar kesinlikle kullanılmamalıdır.

toprak tava ile ilgili görsel sonucu

Toprak
Toprak kaplar en eski pişirme gereçlerindendir, bu kaplarla kısık ateşte pişen yemeğin lezzetini başka hiçbir şeyle yakalamak mümkün değildir. Toprak kaplar besinlerdeki asit ve alkaliden de etkilenmez. Bu kaplar ısıyı eşit ve çabuk iletmedikleri için pişirme ısısı düşük olmalıdır. Fırında kullanılacaksa, fırının önce soğuk olmasına daha sonra ısının açılmasına dikkat etmek gerekir. Ani ısı değişikliklerinde kırılabilirler. Yüzeylerinde çatlak oluşursa mikroorganizma üreyebilir. Toprak pişirme kapları kullanıldıktan sonra çok iyi bir şekilde yıkanıp iyice kurulanmalıdır.

Sağlıklı yemekler pişirmek için kullandığımız malzemeler kadar, pişirme için kullanacağımız kapların da sağlığa uygun olması gerekiyor. Özellikle de omlet yapma, yağda kızartma ve soteleme usulü pişirmelerde kullandığımız tavaların sağlığa etkisi konusunda birçok tartışmalar bulunuyor. Peki, hangi tavayı tercih etmeliyiz?

Eski zamanlardan beri yağda kızarmış yemekler lezzet yönünden sevilir. Annelerimizin kullandığı ilk tavalar genellikle bakır üzerine kalay kaplamasıyla hazırlanan sahanlar ile demirden dökümle imal edilmiş tavalardı. Ancak bakır kaplar, sık sık kalaylanmazsa bakır zehirlenmesine sebep oluyordu.

Demir kapların da nemli kaldığı zaman paslanma tehlikesi bulunuyordu. Ayrıca bu kaplarda bol yağ kullanılmazsa yumurta ve kızartılan gıdalar metal yüzeye yapışırdı. Böylece metal artıkları yiyeceklere karışarak vücuda girebiliyordu.

Bu kaplar yerine önce alüminyum sonra paslanmaz çelik tavalar piyasaya sürüldü. Ancak alüminyum tavalarda pişirilen yiyeceklere yüksek miktarda alüminyum geçtiği ve bu durumun vücutta alüminyum birikmesine, Alzheimer gibi nörolojik bozukluklara neden olduğu ve hatta bazı kanserleri tetiklediği anlaşıldı. Vücudumuzda alüminyum elementinin artması, sağlığımız için çok gerekli olan kalsiyum, demir, fosfor, magnezyum gibi minerallerin yararlılığını azaltarak; anemi, kemik erimesi ve zeka geriliğine hatta kansere dahi neden olabiliyor. Bu sebeple alüminyum tavalar artık raflardan kaldırıldı.

Çeliğe krom ve nikel elementi eklenerek paslanmaz özelliği kazandırılan paslanmaz çelikten yapılmış tavalar ise her ne kadar zehirleyici bir etkisi olmasa da, bol yağ kullanılmadığı zaman yanma ve yapışma problemine sebep oluyordu. Bu sırada Amerika’da üretilen, ticari adı teflon olan politetrafloroetilen (PTFE) polimeri ile kaplanmış tavalar piyasaya sürüldü.

Teflon mu, Seramik mi, Granit mi?

Teflon tavalar yanmadığı, içinde kızartılan yiyeceği yapıştırmadığı ve kolay temizlendiği için çok beğenildi. Aslında teflon, ısıya, kimyevî maddelere, neme, sürtünmeye dayanıklı, sürtünme katsayısı bütün katı cisimlerinkinden küçük olan bir kaplama maddesi olarak sanayi alanında kullanılması için planlanmıştı. Ancak içinde yemek pişirmek için ne kadar uygundu?

Teflon tavalarda pişirme yönteminin kanseri tetiklediği yönünde iddialar ortaya atıldı. Teflon üreticisi Du pont firmasına davalar açıldı ve tazminat ödemeye mahkûm edildi.

Bu gelişmelerden sonra piyasaya seramik ve granit kaplama tavalar sürüldü. Üreticilerin iddiasına göre doğal minerallerden üretilen seramik kaplama malzemesinin içeriğinde kanserojen maddeler bulunmuyor. Aynı teflon gibi yapışmaz özellikte oldukları için tercih edilen kaplar gerçekten de iddia edildiği kadar doğal mı? Gelin yakından bakalım.

Bugün piyasada seramik kaplama diye satılan ürünlerin birçoğunun temel maddesi teflondan farklı değil. Bazı markaların, bilhassa Uzakdoğu’da imal edilen uygun fiyatlı ürünlerin ana maddesi teflondan bile daha zararlı. Bunların teflondan tek farkı, renginin beyaz veya açık renk olması. Kimyevi konular hakkında bilgi sahibi olan kişiler, seramik kaplama diye satılan en kaliteli ürünlerin bile ancak küçük bir kısmının doğal maddelerden oluştuğunu, ama onu metal üzerine yapıştırma sırasında yine riski bilinmeyen maddeler kullanıldığını dile getiriyorlar.

Granit denilen kaplama maddesi ve doğal granit taşlarının taklidi, benekli bir görünüm verilmiş teflon maddesinden başka bir şey değil. Aradaki tek fark, daha kalın bir zemin kaplamasıyla dayanıklılığın artırılmış olması ve daha zor çizilmesi. Teflonu üreten firma, teflon ismine karşı geliştirilen endişeyi gidermek için farklı bir ticari isimle piyasaya sürmüş.

Hangi Tavayı Kullanmalıyız?

Öncelikle şunu unutmayalım ki, kızartmanın bizzat kendisi kanserojen bir pişirme usulüdür ve hangi tavayla yaparsanız yapın kanser riskini artırır. Çünkü paslanmaz çelik tavalarda bol yağ ve yüksek ısıyla yapılan kızartma da kanser riskini artıran serbest radikaller içeriyor.

Şu ana kadar bilinen en sağlıklı pişirme araç gereçleri, camdan yapılmış veya cam ile sırlanmış toprak kaplar. Fırında veya ağır ateşte, az yağlı, hafif sulu, ağzı kapatılmış, terleme usulüyle pişirilen yemekler kızartmaya nazaran çok daha sağlıklıdır.
Bunun yanında paslanmaz çelikten imal edilmiş düztabanlı, geniş tencerelerde de kendi suyunu bırakıp çekene kadar kavurma usulüyle pişirme yapabilirsiniz. Bunun için tencerenizi ağır ateşe koyun.

Tencerenin tabanında az miktarda tereyağını eritin. Bu yapışmayı azaltacaktır. Sonra pişirmek istediğiniz yiyecekleri koyup bir iki kere karıştırdıktan sonra kapağını kapatıp kendi buharıyla ağır ateşte pişirin. Suyunu çekince hafif bir kavurma tadı verecektir.

teflon tava ile ilgili görsel sonucu
Eğer teflonun veya granitin rahatlığından vazgeçemiyorsanız o halde kullanım talimatına dikkat edin:

* Tava ve tencereleri tabanından daha geniş ocak üzerinde kullanmayın. Boş olarak ocak üzerinde tutmayın. Pişireceğiniz miktara uygun tava kullanın. Çünkü 260 dereceden yüksek ısıya maruz kalınca kaplama malzemesinden tehlikeli gazlar çıkıp yiyeceklere karışıyor.

* Tavayı çizmeyecek ahşap gibi uygun maşa ve spatula kullanın, metal eşya kullanmayın. Kaplama çizildiği zaman yiyecekleriniz alttaki alüminyum ile temas edecektir.

* Pişirme işleminden sonra yiyecekleri 1-2 saatten fazla tava veya tencere içinde bekletmeyin. Yemekleri buzdolabında saklamak için paslanmaz çelik, cam veya porselen gibi kaplar kullanın.