Erzurum’un vazgeçilmez damak tatları ...


Ayran Aşı, Kesme Çorbası, Çiriş, Hıngel, Tatar Böreği, Mumbar Dolması, Su Böreği, Eşikili Dolması, Lor Dolması, Haşıl, Çortutu Pancarı, Kapuska, Çortma, Agoz, Bişi, Borani, Dadah, Gavut, Hurma Tatlısı, Katmer ve Guymak
Erzurum yemeklerinin vaz geçilmezleri lor dolması, kadayıf dolması, özel yapılmış su böreği, ayran aşı ve cağ kebabı gelirken, kesme çorbası, hıngel, çiriş, haşıl ve çortutu pancarı da, Erzurum ve Erzurumlunun diğer mutfak değerleri arasında yer alıyor. Ayran aşı ve kadayıf dolması ise, Erzurum’da genellikle Ramazan’la birlikte anılıyor. İşte Erzurum’un yöresel mutfak kültürü ve sahip olduğu zenginliklerden bazıları:



KADAYIF DOLMASI
 
 
Kadayıf Dolması : Kadayıfın içerisine dövülmüş ceviz içi konularak dolma gibi sarılır.Sonra yumurtaya batırılarak yağda kızartılır. Kızartılan kadayıf dolması önceden hazırlanmış şerbete atılır daha sonra şerbetten çıkarılarak yenir.


Erzurum yemeklerinin vaz geçilmezleri lor dolması, kadayıf dolması, özel yapılmış su böreği, ayran aşı ve cağ kebabı gelirken, kesme çorbası, hıngel, çiriş, haşıl ve çortutu pancarı da, Erzurum ve Erzurumlunun diğer mutfak değerleri arasında yer alıyor. Ayran aşı ve kadayıf dolması ise, Erzurum’da genellikle Ramazan’la birlikte anılıyor. İşte Erzurum’un yöresel mutfak kültürü ve sahip olduğu zenginliklerden bazıları:


“Ayran Aşı, Kesme Çorbası, Çiriş, Hıngel, Tatar Böreği, Mumbar Dolması, Su Böreği, Eşikili Dolması, Lor Dolması, Haşıl, Çortutu Pancarı, Kapuska, Çortma, Agoz, Bişi, Borani, Dadah, Gavut, Hurma Tatlısı, Katmer ve Guymak

 

 
ERZURUM’UN MEŞHUR ÇORBALARI


Ayran aşı


Aynan aşı, Ramazanda, iftar sofralarında 30 gün süre ile başköşede yerini alır.


Ramazan ayları dışında da pişirilir.


Diğer yörelerde adı yoğurt çorbası olan bu çorbaya Erzurum'da ayran aşı denir.


Bir ölçek gendime (aşlık) iyice pişirilir.


Başka bir kapta hazırlanan ve içine birazcık un katılan yoğurt (buna urva denir) gendime ile karıştırılarak ateş üzerine konur. Kaynayıncaya kadar karıştırılır. Diğer tarafta hazırlanan köfteler içine katılır. Aş otu dene ve Erzurum'da yetişen maydanoz türü çok güzel bir ot ilave edilir. Bir tavaya bir baş soğan doğranır. Tereyağında pembeleşinceye kadar kızartılır (buna soharıç) denir. Çorbanın üzerine dökülür ve sıcak sıcak servis yapılır. Ayran aşı yoğurtla yapıldığı gibi yayık ayranından yapılırsa eğer tadına doyum olmaz.



KESME AŞI:


Açılan yufkalar erişte gibi kesilir ve bir bez üzerine serilir. Diğer taraftan bir ölçek mercimek pişirilir. Pişen mercimeğin üzerine kesilmiş olan hamur ilave edilir, suyu ayarlanır. 15-20 dakika kaynadıktan sonra ateşten indirilir. Bir tavada bir baş soğan tereyağında pembeleşinceye kadar kavrulur ve tencerenin içine dökülür. Çorbaya tat vermesi için "tarhım" denilen güzel kokulu bir ot katılır. Sıcak sıcak servis yapılır. Tarhın yeşil olarak ta kullanıldığı gibi kurutularak da kullanılır



HERLE AŞI:


Bir miktar un tereyağında iyice kavrulur, üzerine bir miktar su konur ve devamlı karıştırılır.


15-20 dakika kaynatılır ve sıcak sıcak içilir.


Bu çorba bilhassa kış aylarında yapılır.


Hastalar herle çorbası içirilerek terletilir ve şifaya kavuşmaları sağlanır.


DADAŞLAR DİYARI ERZURUM’A MAHSUS HAMUR İŞİ ÇEŞİTLERİ

Su Böreği: Yurdumuzun hemen hemen her yöresinde su böreği olarak bilinmektedir.


Yalnız Erzurum'da yapılan su böreğinin ayrı bir özelliği vardır. Börek hamuruna, her künde (parçaya) bir yumurta isabet edecek şekilde kırılır. Hamur kuvvetlice en az yarım saat yoğrulur. Yufkalar tepsinin büyüklüğüne göre açılır. Yufkanın ince olması böreğin tadı yönünden önemlidir. Tepsinin altı yağlanır, açılan ilk yufka haşlanmadan tepsinin altına serilir. Yufkalar kaynayan suya atılır ve bir dakika bekletilir. Sıcak sudan çıkan hamur soğuk su tenceresine atılır. Oradan çıkan yufkalar kuru bir bezle suyu alındıktan sonra tepsiye serilir. Serilen yufkaların arasına eritilmiş yağ gezdirilir.Yufkaların yarısı serildikten sonra tepsiye bol civil peynir ( tel peynir ) ve maydanoz serpiştirilir. Geri kalan yufkalar haşlanarak ve araları yağlanarak tepsiye yerleştirilir. En üste konan yufka haşlanmaz. Bilahare ocak üstünde yavaş yavaş kızartılır. Bir yüzü kızartıldıktan sonra ters yüz yapılarak diğer yüzüde aynı şekilde kızartılır. Sıcak sıcak servis yapılır.



TATAR BÖREĞİ:


Hamur iyice yoğrulduktan sonra yufka açılır. Yufkalar börek yufkası gibi değil biraz kalındır. Açılan yufkalar parçalara bölünür. Bu parçalar üçgen şeklinde küçük küçük parçalara ayrılır. Kaynayan suya atılır, haşlanır. Suyu süzüldükten sonra tepsiye alınır, üzerine bol sarımsaklı yoğurt ve kızgın tereyağı dökülür.Bunun üzerine zevke göre, ya kavrulmuş kıyma veya küçük küçük doğranmış ve tereyağında pembeleşinceye kadar kavrulmuş soğan dökülür. sıcak olarak yenir.

HINGEL: Yurdumuzun her yöresinde mantı olarak bilinmekte ve yenilmektedir. Erzurum'da hıngel (mantı) sulu ve susuz olarak iki şekilde pişirilmektedir. Erzurum Gazetesi


Erzurum Ketesi - Malzemeler - İçindekiler




5 su bardağı un

1 çay kaşığı kuru maya

1 su bardağı ılık süt

150 gr margarin

1 yumurta

1 tatlı kaşığı şeker

tuz


Erzurum Ketesi - Pişirme Talimatları - Hazırlanışı - Yapılışı - Nasıl Yapılır ?

Unun yarım su bardağını ayırıp bir kaba koyun. Tuzunu ekleyin. Ortasına havuz açın. Mayayı sütle ezip unun ortasına döküp mayalanmaya bırakın. Margarini eritip 3 çorba kaşığını ayırın. Birazıyla da tepsiyi yağlayın. Kalan süt ve yağı una ilave edin ve yumuşak bir hamur elde edin. 1 saat kadar mayalanmaya bırakın. Bu arada ayırdığınız yağ ve unu bir tencerede kavurun. Hamurdan cevizden büyük parçalar alın. İçini açın ve kavurduğunuz unda koyup yuvarlayarak kapatın. Tepsiye koyun. Üzerine yumurta sarısı sürüp çatalla delikler ve süsler yapın. Üzerleri kızarana kadar fırınlayın..

 


Hıngel: Yurdumuzun her yöresinde mantı olarak bilinmekte ve yenilmektedir. Erzurum'da Hıngel (mantı) sulu ve susuz olarak iki şekilde pişirilmektedir.


A) Susuz Hıngel: Hamur iyice hasıllanır. Yufka şeklinde açılır, kesilir içine evvelce hazırlanmış kıyma konur. Yarım daire veya bohça şeklinde kapatılır. Kaynamakta olan suyun içine atılır ve haşlanır. Piştikten sonra suyu süzülür. Geniş bir tepsiye alınır. Üzerine sarımsaklı bol yoğurt ve kızdırılmış tereyağı dökülerek yenir.


B) Sulu Hıngel: Hazırlanışı aynen susuz hıngel gibidir. Haşlama suyu dökülmez, bol salça ve bir miktar tereyağı konur. Suyu ile birlikte tepsiye dökülür. Üzerine sarımsaklı yoğurt, kızdırılmış tereyağı ve salça dökülerek servis yapılır.




Ekşili Dolma : Üzüm yapraklarına karışımlı et sarılan bu dolmanın etine biraz Ekşi Pestil katılarak doldurulur. Ekşili Dolma, diğer dolmalara nazaran uzun ve büyükçe olduğundan İri Dolma diye de anılır.




Kesme Çorbası : Evde hazırlanan hamurdan hazırlanan yufkalar erişte biçiminde kesilir. Fındık büyüklüğünde hazırlanan köfte, mercimek, soğarıç ve tarkın karışımı ile pişirilir.


Bir başka ayran aşı tarifi




Ayran Aşı :


Bazı yörelerde Yayla Çorbası denen bu çorbaya Erzurum'da Ayran aşı denilir.


Yoğurt çırpılır ve su eklenerek ayran haline getirilir. Daha sonra denler haşlanır.


Hazırlanan ayrana biraz un katılır.


Ayran biraz haşlanan denelerle karıştırılarak orta ateşte olmak üzere ocağa konulur.


Bu karışıma hazırlanan ufak köfteler eklenir ve karışım kaynamaya çıkıncaya kadar yavaş yavaş karıştırılır. Karışım Kaynamaya çıktıktan sonra bir müddet daha kaynatılır. Daha sonra tereyağı aşotu ve diğer istenen baharatların karışımından olşan anık karışıma katılır bundan sonra ayran aşımız hazır hele gelir...




Çiriş : İlkbaharda dağlarda yetişen yabani bir bitkidir. Yörede sebze yerine kullanılır. Genellikle ıspanakla yapılan yemekler gibi hazırlanır. Parça et veya kavurma etle pişirilebilir.




Çeç Pancarı : yörede Pancarın yeşil saplarına çeç adı verilir. buda sebze olarak kullanılır. Çiriş Gibi parça etle pişirilebilir.




Çortuti Pancarı : Bu yemek için gerek turşuya vurulmuş şalgam gerekse taze şalgam kullanılabilir. Şalgamlar erişte biçiminde ince ince kıyıldıktan sonra yağda kavrulur ve kavrulmuş kıyma ile pişirilir. Yalnız bu yemek salçasız hazırlanmalıdır.




Şalgam Dolması : Şalgam, yaprak halinde dilimlenir ve arasına etten hazırlanmış dolmalık karışım konarak pişirilir.




Çaşır :


Çaşır, çiriş gibi dağlarda yetişen buruk bur tadı olan yabani bir bitkidir.


Çaşır yenildiği gibi, patates haşlamasıyla karıştırılıp tereyağında kavrularak da yenir.


Bunun dışında çaşır haşlanır, haşlanan çaşır un ve yumurtaya batırılarak yağda kızartılır, buna çaşır kızartması denir. Erzurumlu yılda en az bir defa çaşır yer. Şifalı olduğuna inanılır.




Borani: Patatesin her türlü yemeği yapılır. Boranide bunlardan biridir. Patates haşlanır, kabukları soyulur ve bir tepsiye doğranır. Üzerine bol sarımsaklı yoğurt ve kızdırılmış tereyağı dökülür, sıcak olarak yenir.




Yumurta Pilavı : Yumurta pilavının hamuru hazırlanırken içine yumurta katılır. hamur yoğrulduktan sonra erişte gibi kesilir, makarna gibi haşlanır ve üzerine tereyağı dökülerek yenilir.












Yöresel Erzurum yemekleri- Su böreği

MALZEMELER

8 ad. yumurta


1 çay kaşığı tuz


Aldığı kadar un




içi için;


400 gr. peynir


1 demet maydanoz


Arasına sürmek için;


1/2 kg. yakın eritilmiş tereyağ

HAZIRLANMASI:


1-Yumurtaları,tuzu ve unu mutfak kabınıza koyup iyice özleşene kadar yoğurun.Oluşturduğunuz hamur pürüzsüz bir kıvamda olmalı.Hazırladığınız hamuru 30 dk. kadar dinlenmeye bırakın.


2-İçi için gerekli olan malzemeyi karıştırıp bir kenara alın.


3-Dinlendirdiğiniz hamurunuzu 12 ad. bezeye bölün.Her birini yufka büyüklüğünde açın.Her yufkayı önce ortadan ikiye, sonra tekrar ikiye ve son olarak tekrar ikiye katlayın.(Bu katlama işlemi diğer yufkalar açılırken açılmış olan yufkalar kurumasın diye yapılıyor.)


4-Tereyağınızı eritin.Yuvarlak tepsinizi bolca yağlayın.İlk kat yufkayı haşlamadan olduğu gibi tepsiye yayın.


5-Yayvan bir tencereye su ve tuz koyup kaynatın.Ocağın yanına soğuk su dolu yayvan bir tencere koyun.Katladığınız yufkalarınızı katlarından teker teker geri açıp kaynar suya atın ve haşlayın.Daha sonra soğuk su dolu tencereye atıp şoklayın.(Su ılındıkça soğuk su ile değiştirin.)Haşlanmış yufkaların suyunu elinizle sıyırıp kağıt havluyla iyice alın ve tepsinize dizin.2 yufkada bir aralarını bolca tereyağlayın.6.yufkaya geldiğinizde içi yerleştirin.Diğer yufkalarıda sırayla haşlayıp yerleştirin.En üst yufkayı, en alttaki yufkada olduğu gibi haşlamadan serin.


6-Hazırladığınız böreği ocağa oturtun.Altı kızarana kadar tepsiyi çevire çevire pişirin.Alt kızardığında başka bir tepsi yardımıyla böreği alt üst edin ve üst tarafı da kızartın.Kızartma işleminiz bittiğinde servis yapabilirsiniz.Afiyet olsun



Patates Boranisi                                            




MALZEMELER:


1,5 kg. patates


100 gr. tereyağ


4 diş sarımsak


3 su bard. yoğurt


1 tatlı kaşığı kırmızı pulbiber


tuz


kuru nane (süslemek için)


HAZIRLANMASI:


1-Patateslerinizi iyice yıkadıktan sonra düdüklü tencerede haşlayın.(Püre olacak kadar yumuşak olmamalı,bıçakla kesilebilecek kadar haşlanmalı)Haşlanan patatesleri ince halkalar halinde dilimleyin ve servis yapacağınız tabağa dizin.


2-Tereyağını bir sahanda eritin.2/3 ünü hazırladığınız patateslerin üzerinde gezdirin.Diğer tatafta sarımsaklı yoğurdunuzu hazırlayın ve patateslerin üzerine dökün.Kalan tereyağının içerisine 1 tatlı kaşığı kırmızı pul biberi ilave edip biberler hafif renk verene kadar tereyağını yakın ve yoğurdun üstünde gezdirin.Süslemek için kuru nane serperek sıcak olarak servis yapın.


NOT: Bu yemeği davet yemeklerinizde et yemeklerinin yanında ara sıcak olarak servis yapabileceğiniz gibi, günlük sofralarınızda ana yemek olarak da kullanabilirsiniz.


Yukarıda tarifini vermiş olduğum boraninin bir de yumurtalı olanı mevcut.”Yumurta Boranisi” olarak adlandırılan bu borani de aynı patates boranisinin hazırlanma aşamalarından geçiyor.Tek farkı patates yerine yumurta kullanılması…Yumurta severlerin beğeneceği bir tat olacağı kanısındayım.





 


Cağ Kebabı




MALZEMELER


1 adet kuzu budu (yağsız ve sinirsiz)

1 adet soğan

100 gr yoğurt

yeterli miktarda lavaş ekmeği

4 adet domates

6-7 adet yeşilbiber

1 çay kaşığı tuz

1 çay kaşığı karabiber

 


HAZIRLANIŞI


Kuzu budundan, parmak kalınlığında yapraklar kesin. Yoğurt, karabiber, tuz ve yemeklik doğranmış soğanı karıştırın ve etleri hazırlamış olduğunuz bu terbiyede 24 saat bekletin. Bir günün sonunda, yaprak halindeki etleri, kebabın özelliği olan şişe takın ve yatık haldeyken ateşte çevire çevire kızartın. Pişen kısımlarından aynı dönerde olduğu gibi ince parçalar keserek, çağ kebabına mahsus küçük şişlere takarak, yanında yine ateşte pişmiş, domates, biber, kuru soğan ve lavaş ekmeği ile servis yapın.