ÜNİTE 1 : TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR1. KONU : Kayaçlar

Kayaç dediğimiz zaman yer kabuğunu oluşturan içerisinde çeşitli mineralin bulunduğu ve yeryüzündeki pek çok yeryüzü şekillerinin oluşmasını sağlayan mineralin bulunduğu yapıya Kayaç diyoruz

Kayaçlar kendi arasından üç ana gruba ayrılıyor

KAYAÇLAR GRUPLARI

Püskürük Kayaçlar      Tortul Kayaçlar             Başkalaşım Kayaçları

İç Püskürük                     Dış Püskürük                  Fiziksel Tortul               Kimyasal Tortul            Organik Tortul              Granit » Gnays

Püskürük Kayaçlar :

Püskürük Kayaçlar dediğimiz zaman daha çok kaynağını magmadan alan magmanın yeryüzene çıkması ile yada yerin derinliklerinde soğması sonrası oluşan kayaçlara Püskürük Kayaçlar Diyoruz

İç Püskürük Kayaçlar : Eğer magma yerin derinliklerinde soğuyorsa İç Püskürük Kayaç olarak karşımıza çıkıyor

Örnekler : Gabro – Granit – Siyenit

Dış Püskürük Kayaçlar : Yeryüzünün dışında soğuyorsa Dış Püskürük Kayaçlar diyoruz

Örnekler : Bazalt – Andezit – Opsidyen

Tortul Kayaçlar

Diğer yüzüne dış güçler tarafından getirilen maddelerin tortulanmasıyla (Üst üste birikmesiyle) oluşur. İçerisinde yer yer fosiller bulunur.

Mekanik tortullar : Dış güçlerin etkisiyle getirilen çakıl, kum, kil gibi malzemelerin yeryüzünün çukur yerlerine birikmesiyle oluşur.

Örnek : Kum taşı – kıl taşı

Kimyasal tortullar : Suda erimiş halde bulunan minerallerin suyun geçtiği yere çökelmesi veya tortulanması ile oluşurlar.acikliseliyiz.net den Kopyalanmıştır

Örnek : (Kireç taşı, alçı taşı)

Organik tortular : Hayvan, bitki gibi canlı kalıntılarının üst üste birikip katılaşması ile oluşan taşlardır.

Örnek : (Tebeşir)

Başkalaşmış(Metamorfik) taşlar :

Tortul ve püskürük taşları yüksek sıcaklık ve basınç altında kalarak değişikliğe uğraması ile oluşur. (Mermer oluşumu)

ÜNİTE 2 : LEVHA HAREKETLERİNİN ETKİLERİ1. KONU : Levhalar ve Sınırları

Levha Nedir :

Yer kabuğunu oluşturan magmanın üzerinde yüzer konumda olan büyük geniş kaya parçalarına levha denir

Yeryüzündeki başlıca levhalar şunlardır:

  • Avrasya Levhası (Türkiye’nin de içinde bulunduğu lehvadır)
  • Arap Levhası
  • Avustralya-Hindistan Levhası
  • Filipinler Levhası
  • Pasifik Levhası
  • Antarktika Levhası
  • Afrika Levhası
  • Kuzey Amerika Levhası
  • Güney Amerika Levhası
  • Kokos Levhası
  • Nazka Levhası
  1. KONU : Levha Hareketleri

Levhaların üç tip hareketi vardır bunlar

Birbirini Sıyırır:  Levhaların birbirin sıyırmasın da Fay Hatları oluşuyor

Birbirini Yaklaşır : Yaklaşması sonrası da Okyanus hendekleri, deprem, volkanizma ve kıvrımlı dağ oluşur

Birbirine yaklaşan levhalar:

  • Avrasya Levhası – Pasifik Levhası
  • Kuzey Amerika Levhası – Pasifik levhası
  • Avrasya Levhası – Hindistan – Avustralya Levhası
  • Pasifik Levhası – Hindistan – Avustralya Levhası

Birbirinden uzaklaşan levhalar:

  • Avrasya Levhası – Kuzey Amerika Levhası
  • Afrika Levhası – Kuzey Amerika Levhası
  • Afrika Levhası – Güney Amerika Levhası
  • Afrika Levhası – Hindistan-Avustralya Levhası
  • Afrika Levhası – Antarktika Levhası
  • Antarktika Levhası – Avustralya Levhası
  • Pasifik Levhası – Nazka Levhası
  • Nazka Levhası – Kokos Levhası
  • Kokos Levhası – Pasifik Levhası
  • Antarktika Levhası – Pasifik Levhası

ÜNİTE 3 : DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR: SU, TOPRAK, BİTKİ

  1. KONU : Su Kaynakları

Su döngüsü nedir?

Dünyadaki başlıca su kaynakları okyanuslar, denizler, göller, akarsular ve yer

altı sularıdır. Sular sıcaklığın etkisiyle buharlaşır, atmosferde yoğunlaşıp tekrar yağış

olarak yeryüzüne düşer. Böylece yeryüzündeki su kaynakları beslenir. Bu olaya su döngüsü denir

Denizler ve Okyanuslar

Deniz ve okyanus suları, tuzlu olduğundan içme ve sulama suyu olarak kullanıma uygun değildir. Bu sular, enlemin etkisine bağlı olarak farklı kimyasal ve fiziksel özelliklere sahiptir. Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe deniz suyu sıcaklığı azalır, buna bağlı olarak tuzluluk oranında azalma görülür.

Deniz ve okyanus suları, tuzlu olmasına rağmen milyonlarca farklı hayvan ve bitki türü için doğal yaşam alanıdır. Bunun dışında, okyanuslardaki su buharının önemli bir kısmını oluşturarak yağışlara neden olmaktadır. Yağış oluşumuna etkileri bakımından okyanus suları, karada yaşayan canlılar için de önemli bir yaşam kaynağı durumundadır

Göller

Karalar üzerindeki çukur alanlarda oluşmuş durgun su kütlelerine göl denir.

Göller, yer altı ve yer üstü sularıyla beslenmektedir. Göllerin suları acı, tatlı, tuzlu ve sodalı olabilmektedir

 

Göl sularının özelliklerini etkileyen faktörler şunlardır

iklim koşulları

beslenme kaynakları

gölün bulunduğu arazinin yapısı

gölün büyüklüğü ve derinliği

gölün gideğeninin (göl ayağı) olup olmaması

Oluşumlarına Göre Göl Çeşitleri

  1. Doğal Göller

Yeryüzünde iç ve dış kuvvetlerin etkisiyle meydana gelen çukurluklarda biriken su kütlelerine doğal göller denir. Doğal göller oluşumlarına göre çeşitli gruplara ayrılır:

  1. Tektonik Göller:

Yer kabuğu hareketleri sonucunda çöken alanlarda oluşan çukurluklarda biriken su kütlelerinin oluşturduğu göllerdir. Dünya’da başlıca tektonik göller; Aral, Hazar, Baykal, Lut ve Afrika kıtasının doğusundaki bazı göllerdir.

  1. Karstik Göller:

Kolay eriyebilen (kireç taşı, alçı taşı ve kaya tuzu gibi) karstik arazilerde suların polye ve obruk gibi erime çukurları içinde birikmesiyle meydana gelen göllerdir.

  1. Buzul Gölleri:

Buzul aşındırması sonucu oluşan çukurluklarda biriken suların meydana getirdiği göllerdir. Bu göllere sirk gölü adı da verilir. Kanada, Finlandiya, Norveç ve Danimarka gibi ülkelerde çok sayıda buzul aşındırması sonucu oluşmuş göl bulunmaktadır.

  1. Volkanik Göller:

Volkanik faaliyetlerle oluşmuş çanaklarda suların birikmesi ile oluşmuş göllerdir. Göl, yanardağın zirvesindeki baca ağzında oluşmuşsa krater, yanardağ konisinin patlaması sonucu oluşan geniş çukurlarda ise kaldera, volkanik patlama çanaklarında oluşmuş ise maar gölü ismini alır. Dünya’da Endonezya, İtalya, Japonya ve Türkiye gibi volkanizmanın yaşandığı ülkelerde bu tür göller bulunmaktadır.

  1. Set Gölleri:

Vadi, tektonik çukurluk veya koy gibi yer şekilerinin önünün herhangi bir malzemeyle kapanması sonucu meydana gelen göllerdir. Oluşumlarına göre dörde ayrılır:

Volkanik Set Gölleri: Volkanik faaliyet sırasında çıkan lavların bir çukurluğun önünü kapatması sonucu meydana gelen göllerdir.

Heyelan Set Gölleri: Heyelan sırasında sürüklenen malzemenin bir çukurluğun önünü kapatması sonucu meydana gelen göllerdir.

Alüvyal Set Gölleri: Akarsu vadilerinin alüvyal malzemeyle kapatılması sonucunda meydana gelen göllerdir. Genellikle küçük ve sığ göllerdir.

Kıyı Set Gölleri: Alçak kıyılarda dalga ve akıntıların etkisiyle meydana gelen kıyı kordonlarının bir koy veya körfezin önünü kapatması sonucu oluşan göllerdir. Bunlara “lagün” veya “deniz kulağı” adı da verilir.

Moren Set Gölleri: Buzullardan çıkan suların önünün moren setleri ile kapatılması sonucu oluşan göllerdir. Kuzeybatı Avrupa’da yaygın olarak görülür.

  1. YAPAY GÖLLER

İnsanların elektrik enerjisi elde etmek, sulama, kullanma ve içme suyu sağlamak amacıyla akar¬suların önünü bir setle kapatmaları sonucu oluşan göllerdir. Bu göllere baraj gölleri de denir.

Akarsular

Karalar üzerinde bir yatak (vadi) içinde akan ve önemli su kaynaklarından olan akarsular çeşitli özelliklerine göre gruplara ayrılır

  1. Rejimlerine Göre Akarsular:

Akarsuyun yatağı içinde yıl boyunca göstermiş olduğu akım değişimine, akım düzeni veya rejimi denir. Akarsu seviyesi yıl içinde önemli değişiklikler gösteriyorsa düzensiz, göstermiyorsa düzenli bir rejime sahiptir. Yağışın yıl içinde düzenli düştüğü alanlardaki Amazon ve Kongo gibi nehirlerin akımı düzenli, yağışın yılın bir döneminde düştüğü alanlardaki Ganj ve İndus gibi nehirlerin akımı düzensizdir.

  1. Beslenme Kaynaklarına Göre Akarsular:

Akarsuların başlıca beslenme kaynakları; göl, yağmur, kar, buz ve yer altı sularıdır. Çok uzun yol kateden bazı akarsular birden fazla kaynakla beslenmektedir. Bu tür akarsulara karma rejimli akarsular denir.

  1. Döküldüğü Yerlere Göre Akarsular:

Akarsuların bir kısmı suyunu denizlere, bir kısmı da göllere boşaltmaktadır. Sularını topladığı alana o akarsuyun havzası denir. Sularını denize ulaştırabilen alanlara açık havza, ulaştıramayanlara ise kapalı havza adı verilir.

  1. KONU : Toprak
  2. KONU : Bitki Örtüsü

ÜNİTE 4 : NÜFUSUN GELİŞİMİ, DAĞILIŞI VE NİTELİKLERİ1. KONU : Nüfus ve Nüfus Sayımları

  1. yüzyıl öncesi nüfus sayımının amaçları
  • Asker sayısını belirlemek
  • Vergi yükümlülerini belirlemek

Günümüzde yapılan modern nüfus sayımlarının amaçları:

  • Ülkenin nüfus miktarının ve nüfus artış hızının tespit edilmesi
  • Nüfusun yaş gruplarının belirlenmesi
  • Kent ve kır nüfusunun belirlenmesi
  • Nüfusun eğitim durumunun belirlenmesi
  • Nüfusun mesleklere göre dağılımının belirlenmesi
  • Nüfusun cinsiyete göre dağılımının belirlenmesi
  • Ülkede gerçekleşen nüfus hareketlerinin belirlenmesi

Osmanlı Devletinde ilk kapsamlı nüfus sayımı 1831 yılında II Mahmut döneminde yapılmış olup asker ve vergi yükümlülerini belirlemeye yöneliktir.

Modern nüfus sayımları, ilk defa İskandinav ülkelerinde yapılmıştır. Çin’de ilk nüfus sayımı ise 1953 yılında yapılmış böylece dünya nüfusunun beşte biri resmi kayıtlara geçmiştir

  1. KONU : Dünya Nüfusunun Tarihsel Artışı ve Değişimi

Nüfus bilim uzmanları, insanlık tarihi boyunca üç büyük sıçrama döneminin yaşandığını belirtmişlerdir.

Birinci sıçrama dönemi:

Yaklaşık iki milyon yıl önce yaşanmıştır. İnsanlar alet yapımını keşfederek yabani hayvanları avlamış ve daha iyi beslenmişlerdir.

İkinci sıçrama dönemi:

Yaklaşık on bin yıl önce yaşanmıştır. İnsanların yerleşik hayata geçerek hayvanları evcilleştirmeleri ve tarımla uğraşmaları nüfusun hızla artışına neden olmuştur

Üçüncü sıçrama dönemi:

Sanayi devrimi ile gerçekleşmiştir.

Sanayi devrimi ile birlikte;

  • Avrupa’da yaşam düzeyi yükseldi.
  • Tıp alanında ilerlemeler oldu.
  • Beslenme ve sağlık koşulları düzeldi.
  • İletişim ve taşımacılıkta ilerlemeler sağlandı.

Gelişmiş ülkelerde nüfus artış hızının düşük olmasının nedenleri;

  • Yaşam düzeyinin yükselmesi
  • Ekonomik kalkınmanın gerçekleştirilmesi
  • Şehirleşme oranlarının yüksek olması
  • Nüfus planlamasının yapılması
  • Kadınların çalışma hayatına girmesidir.

YILLARA GÖRE DÜNYA NÜFUS TABLOSU

1000 – 1900                 1000 – 1900                 1000 – 1900

1000            310 milyon                     1920            1.860 milyar                  1980            4.440 milyar

1650            500 milyon                     1930            2.070 milyar                  1990            5.270 milyar

1750            790 milyon                     1950            2.520 milyar                  2000            6.060 milyar

1850            1.260 milyar                  1960            3.020 milyar                  2010            6.908 milyar

1900            1.650 milyar                  1970            3.700 milyar                                        

Yıllara göre dünya nüfusu tablosu incelendiğinde şu sonuçlara ulaşılabilir;

  • Dünya nüfusunda belirgin bir artış, 1750 yılından sonra gerçekleşmiştir.
  • 2.Dünya savaşı ve ekonomik krizlerden dolayı 1930-1950 yılları arasında nüfus artış hızında yavaşlama görülmüştür.
  • Sağlık ve beslenme alanındaki gelişmelerden dolayı 1960 yılından sonra nüfus artış hızı yükselmiş adeta nüfus patlaması yaşanmıştır.
  1. KONU : Dünyada Nüfusun Alansal Dağılışı

Nüfusun dağılışını etkileyen doğal ve beşeri etmenler şunlardır

Doğal Etmenler

İklim – Yer şekilleri – Su kaynakları – Toprak etkisi – Bitki örtüsü

Beşeri Etmenler

Tarım – Sanayi – Ulaşım – Ticaret – Turizm

Dünyada Nüfusun Yoğun Olduğu Yerler

Batı Avrupa: Sanayinin gelişmiş olması ve ılıman iklimin görülmesi

ABD’nin doğu kıyıları: Sanayinin gelişmiş olması

Japonya: Sanayinin gelişmiş olması

Güneydoğu Asya: Verimli tarım topraklarının varlığı ve uygun iklim koşullarının görülmesi

Nil Havzası: Verimli tarım topraklarının varlığı ve sulama koşullarının uygun olması

Dünyada Nüfus Yoğunluğunun Az Olduğu Yerler

Amazon ve Kongo Havzaları: Sıcaklığın ve yağışın fazla olması, ormanların yoğun olması

Himalaya Dağları: Arazinin dağlık, yüksek ve engebeli olması

Orta Asya: Kurak iklimin görülmesi, çöllerin geniş yer tutması

Dönenceler Çevresi: Çöllerin (özellikle Sahra) geniş yer tutması

Kutup çevresi: Sıcaklık ortalamasının düşük olması ve birçok bölgenin buzullarla kaplı olmasıaciklisedersleri.com dan Kopyalanmıştır

Nüfus Artışının Olumlu Sonuçları

  • İş gücünün artması
  • Savunma gücünün arması
  • Yeni iş alanlarının açılması
  • Üretimin artması

Nüfus Artışının Olumsuz Sonuçları

  • Tüketimin artması
  • İşsizliğin artması
  • Kişi başına düşen milli gelirin azalması
  • Göçlerin artması
  • Alt yapı hizmetlerinin yetersiz kalması
  • Eğitim, sağlık, ulaşım vb. hizmetlerin aksaması
  1. KONU : Dünyada Nüfus Artışı

Nüfus artışı, bir yerin nüfusunda, yıllar arasında görülen sayısal veya oransal değişimdir.

Bir ülkedeki nüfus sayısının değişim nedenleri;

  • Doğum oranı
  • Ölüm oranı
  • Göçler
  • Doğal afetler
  • Salgın hastalıklar
  • Ülke sınırlarının değişmesi
  • Nüfus artış hızının en yüksek olduğu ülkeler Ortadoğu ve Afrika ülkeleridir. Çünkü bu ülkelerde doğum oranı yüksektir.
  • Avrupa ülkeleri, ABD, Kanada, Japonya ve Avustralya gibi ülkeler gelişmiş olduğundan nüfus artış hızı düşüktür.
  • Gelecekte nüfus artış hızının daha da azalması beklenmektedir.
  • Ortalama yaşam seviyesi uzayacağından yaşlı nüfus oranının artması beklenmektedir.
  • Sağlık koşullarındaki gelişmelere bağlı olarak, yaşam süresi uzamaktadır
  1. KONU : Nüfus Piramitleri

Herhangi bir yerin nüfus özelliklerini göstermede temel amaçlardan biride nüfusun yaş ve cinsiyet yapısını gösteren piramitlerdir.

Ayrıca bir ülkenin veya bölgenin nüfus piramitlerine bakarak

  • Cinsiyet durumunu
  • Nüfusun yaş gruplarına dağılımını
  • Ortalama yaşam süresini
  • Doğum ve Ölüm oranlarını
  • Nüfus hareketlerini öğrenebiliriz.

ÜNİTE 5 : GÖÇLERİN NEDENLERİ VE SONUÇLARI1. KONU : İnsanlar Neden Göç Eder

ÜNİTE 6 : GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE EKONOMİK FAALİYETLER1. KONU : Geçmişten Günümüze Geçim Kaynakları

Konu Anlatımını İzlemek İçin TIKLAYIN

  1. KONU : Ekonomik Faaliyetlerin Sınıflandırılması

 

ÜNİTE 7 : TÜRKİYE’NİN KONUMU, YERŞEKİLLERİ VE İKLİMİ

Türkiye’nin Coğrafi Konumu ve Etkileri

Türkiye ve Yer Şekilleri

Türkiye’de Görülen İklim Tipleri